Mısır'da Pers, Hellen ve Roma Hȃkimiyeti

Mısır'da Pers Hâkimiyeti

MÖ 664’ten itibaren Mısır tahtında Sais merkezli yeni bir sülale çıktı. Mısır’da XXVI. Sülaleyi temsil eden bu hanedan MÖ 525’te Pers kral Kambyses'in (MÖ 529-522) Mısır’ı ele geçirmesiyle son buldu.

Birinci Pers Hâkimiyeti Dönemi (MÖ 525-404)

Kambyses'in Mısır'ı ele geçirmesi ile Mısır’da Perslerin idaresinde XXVII. Sülale kuruldu ve bu sülalenin de ilk üyesi de Kambyses oldu. Kambyses’in ölümünden sonra Pers İmparatorluğu'nun başına geçen I. Dareios (MÖ 522-486) aynı zamanda Mısır’da XXVII. Sülale'nin ikinci firavunu olarak taç giydi. I. Dareios dönemi ait Mısır’da yaşan en önemli gelişme, “Firavunlar Kanalı” olarak da biline Akdeniz’i Hint Denizi’ne bağlayan kanalın tamamlanması oldu. Dareios’un ölümünden sonra tahta çıkan I. Kserkses (548-465) döneminde ise Persler bir taraftan Yunanlılar ile savaşırken; diğer taraftan da Mısır’da patlak veren yerel isyanlarla uğraşmak zorunda kaldı. Kserkses’ten sonra Pers İmparatorluğu tahtına çıkan I. Artakserkses (MÖ 465-423) döneminde de Mısır’da iç isyanların devam ettiği görülmektedir. Bu isyanlardan en ciddi olanı, Libya kökenli yerel bir lider olan Inaros’un isyanıydı. Zira bu isyan Perslerin Atina ile Kallias Antlaşması (MÖ 449) yapması ve tüm dikkatini bu isyana çevirmesiyle ancak bastırılabildi.

Ara Dönem (Yerli Sülaleler Dönemi) (MÖ 404-343)

MÖ 423’de I. Artsakserkses’in ölümü ile imparatorluk tahtına sırasıyla geçen II. Kserkses (MÖ 424-424/423) ve II. Dareios (MÖ 423-404) dönemlerinde Mısır’da ara sıra beliren birkaç küçük olay dışında sükûnet bozulmamıştı. Ancak II. Dareios’un ölümüyle başa geçen II. Artsakserkses (MÖ 358-338) döneminde Persler Mısır’daki hâkimiyetini kaybetti ve ülkede hanedan değişiklik meydana geldi. Yine Libya kökenli yerel bir lider olan Amyrtaios (MÖ 404-398) Mısır’da XXVIII. Sülale’nin ilk ve son hanedan üyesi oldu. Zira tahtta çıktıktan 6 yıl sonra Mendesli I. Neferites (MÖ 398-393) tarafından tahttan indirildi. Böylelikle Mısır’da XXIX. Sülale Neferites ile birlikte kurulmuş oldu.

MÖ 380'de XXIX. Sülale Senennitoslu I. Nektanebo (MÖ 380-362) tarafından yıkıldı ve Nektanebo aynı tarihte Mısır'da XXX. Sülale'yi kurdu.

İkinci Pers Hâkimiyeti Dönemi (MÖ 343-332)

XXX. Sülale'nin son üyesi II. Nektanebo (MÖ 360-343) döneminde Pers İmparatroluğu'nun başına geçen III. Artakserkses (MÖ 358-338) Mısır'ı yeniden ele geçirdi. Böylelikle MÖ 343'ten sonra Mısır'da XXXI. Sülale olarak Persler yeniden hakimiyet sağladı

Mısır'da Hellenistik Dönem

Büyük İskender'in Mısır'ı Ele Geçirmesi ve Diadoklar/Genareller Dönemi (MÖ 332-305)

Makedonya Kralı Büyük İskender'in MÖ 332'de Mısır'ı ele geçrimesi ile ülkede Pers hâkimiyeti son buldu. Bu tarihten sonra Mısır'da Hellenistik Dönem başladı. Ancak MÖ 323'te İskender'in ani ölümü ile İskender'in kurmuş olduğu imparatorluk toprakları onun genarelleri ararsında pay edildi. Bu paylaşımda Mısır topraklarının yönetimi İskender'in en yakın generallerinden biri olan Ptolemaios'a verildi.

Mısır'da Ptolemaios Krallığı (MÖ 305-31)

Büyük İskender'in ölümünden sonra Mısır'a yönetici olarak atanan I. Ptolemaios, MÖ 305 yılında krallığını ilan etti ve Mısır'da Ptolemaios Krallığı'nı kurdu. Bundan sonraki süreçte kendisinden sonra gelen bütün halefleri "Ptolemaios" unvanını kullanarak tahta çıktı. Ptolemaios Hanedanı MÖ 31'de Bir Roma eyaleti haline gelene kadar ülkeyi 250 yıldan fazla yönetti.

Mısır'da Roma Hâkimiyeti

MÖ 31'de Octavianus'un talimatı ile Roma eyaleti olan Mısır, MS 270'te Palmyra Krallığı tarafından işgal edilse de, iki yıl sonra MS 272'de Romalılar tarafından geri alındı. Ülke MS 395'te Roma İmparatorluğu'nun doğu ve batı olarak ikiye ayrılmasıyla birlikte Doğu Roma İmparatorluğu'nun bir parçası olarak kaldı.