Mısır’da Yeni Krallık ve Son Ara Dönem
Mısır tarihinin önemli aşamalarından olan Yeni Krallık Dönemi, yaklaşık MÖ 1575- 1100 yılları arasına tarihlendirilmiş ve 18. Hanedanlık ile başlayıp 20. Hanedanlık'ta sona ermiştir.
Yeni Krallık Dönemi'nde Mısır; güneyde Nübye, kuzeyde Doğu Akdeniz üzerine askerî seferler düzenlemiştir.
18. Hanedan'ın ilk kralı Ahmose olup Mısır'ı birleştirip daha güçlü hâle getirmiştir.
Ahmose'nin oğlu olan I. Amenofis, babasının genişleme politikasını sürdürmeye çalışsa da büyük bir başarı sağlayamamıştır.
Amenofis’den sonra gelen I. Tutmosis, askerî açıdan daha başarılı bir kraldı.
I. Tutmosis’den sonra Mısır tahtına geçen II. Tutmosis yayılma politikasını sürdürmüştür.
III. Tutmosis, Yeni Krallık Dönemi boyunca hâkimiyet altına alınmaya çalışılan Doğu Akdeniz üzerine toplam 17 sefer düzenlemiştir.
III. Tutmosis’den sonra Mısır tahtına II. Amenofis geçmiştir. II. Amenofis dönemi seleflerine kıyasla daha sakin geçmiş olsa da işleyen bir mekanizma hâline gelen Mısır yönetim sistemi, ülkeyi düzenli biçimde idare etmeye ve büyütmeye devam etmiştir.
III. Amenofis’in ölümünden sonra tahta çıkan IV. Amenofis, Akhenaton adını almış ve geleneksel Mısır tanrıları yerine tek tanrılı bir inanç oluşturmaya çalışmıştır.
Akhenaton’dan sonra Mısır tahtına Tutankamon geçse de genç yaşta ölmüştür.
Tutankamon'dan sonra Mısır’ın en üst düzey görevlileri olan Ay, Maya ve Horemheb sıra ile Mısır kralı olmuştur.
Horemheb’in ölümü ve I. Ramses’in tahta çıkması ile 18. Hanedan sona ermiş ve 19. Hanedan dönemi başlamıştır.
19. Hanedan'ın ilk kralı olan I. Ramses döneminde birkaç küçük inşa faaliyeti dışında bir gelişme görülmemiştir.
I. Ramses'in oğlu I. Seti, Hitit ordusunu yenip Kadeş kentini geri almayı başarmış, ölümünden sonra oğlu II. Ramses, Mısır kralı olmuştur.
II. Ramses döneminde Hititler ile Kadeş Savaşı gerçekleşmiştir.
II. Ramses’den sonra Mısır tahtına Merneptah geçmiştir. Merneptah döneminde Deniz Kavimleri Göçleri başlamıştır. Merneptah’dan sonra ülkede siyasi karmaşalar oluşmuş ve hanedanlık sona ermiştir.
20. Hanedan'ın ilk kralı olan Setnakht, iç otoriteyi sağlamış ve Mısır’da yeni bir düzen kurmuştur. Setnakht’in ölümü ile Mısır tahtına III. Ramses geçmiştir.
III. Ramses, Yeni Krallık Dönemi'nin en başarılı krallarından biri olup Deniz Kavimleri Göçleri'ni durdurmayı başarmıştır.
III. Ramses, bir saray komplosuna kurban gitmiş ve yerine oğlu IV. Ramses geçmiştir. IV. Ramses’den XI. Ramses’e kadar geçen sürede Mısır eski gücünü yitirmiş ve kendi içinde bir krallık hâline gelmiştir.
MÖ 1069 – 664 yılları arasına tarihlenen Son Ara Dönem, 21 – 24. Hanedanlar dönemini kapsamaktadır.
Son Ara Dönem, Mısır’ın siyasi ve toplumsal yapısında önemli değişimlere neden olurken kültürünü de kalıcı biçimde değiştirmiştir. Bu dönemde bin yıllardan beri devam eden merkezî yönetim, siyasi olarak parçalanmış ve yeni yerel güçler Mısır’ın yeni yöneticileri olarak ortaya çıkmıştır.
Mısırlı olmayan Nübye ve Libya kökenli nüfus Mısır’a göç etmiş ve nüfusun profilini kalıcı olarak değiştirmiştir. Ayrıca bu dönemde yerli Mısır hanedanlarının dışında göç yolu ile gelen gruplara mensup yeni yöneticiler ortaya çıkmıştır.
Mısır’ın Doğu Akdeniz üzerindeki etkisi kalıcı olarak sona ermiş ve içe dönük bir siyasi anlayış Son Ara Dönem boyunca sürmüştür.
XI. Ramses’in ölümünden sonra Mısır tahtına Tanrı Amon’un kuzeydeki baş rahibi olan Smendes’in geçtiği kabul edilmektedir. 20. Hanedanlık boyunca Mısır krallarının etkisi azalırken; Tanrı Amon’a bağlı ruhban sınıfı mensuplarının gücü artmıştı.
Son Ara Dönem, Asur'un Mısır'ı ele geçirmesi ile sonlanmıştır.