Mısır’da Eski Krallık ve I. Ara Dönem

Kültürel açıdan çok önemli bir aşamayı belirleyen yazının ilk kez ortaya çıkması, Mısır’ın aynı zamanda tarihsel çağlara girişini de belirler. Yazının ilk ortaya çıkışının kronolojisini kesin olarak saptamak mümkün değildir. Bununla beraber sembolik olmak üzere MÖ 3100 olarak kabul edilen bu tarih, siyasal açıdan da önemli gelişmelerin ortaya çıkışına işaret eder. Bu siyasal gelişmeler, Eski Mısır tarihinde Eski Krallık Dönemi olarak da tanımlanan sürecin başlangıcını ve bunu sağlayan ilk kez siyasal birliğin kurulmasını içerir. Hem Aşağı Mısır’da deltada hem de Yukarı Mısır’da Nil boyunca daha Neolitik Çağ’dan itibaren Mısır’da takip edilebilen yerleşim yerleri ve sonraki dönemlerde bunlara katılan belli başlı yerleşim yerlerinde giderek siyasal yapılanma içinde kentler ortaya çıkmıştır. Mısırlıların Sepat, Yunanlıların ise daha sonra Nom adını verdikleri bu küçük siyasal birimler, Aşağı ve Yukarı Mısır’da önce kendi aralarında mücadelelerle birlik oluşturmuşlardır. Daha baskın olduğu gözlemlenen Yukarı Mısır’da oluşturulmuş birliğin Aşağı Mısır’a düzenlediği saldırılarla tüm Mısır’ın tek siyasal birlik altında birleştirildiğine tanık oluyoruz. Siyasal ve kültürel anlamda her zaman belli bir farklılığı koruyan ve fırsat bulunduğunda hep ayrılma eğilimi içinde olan Yukarı ve Aşağı Mısır’ı ilk kez bir birlik altına alan kişi Yukarı Mısır’ın kralı olan Narmer’dir. Arkeolojik verilerin Narmer olarak sunduğu bu birleştirici kral, klasik yazarların eserlerinde Mısır kral listelerinde Menes adıyla anılır. Bu iki ismin aynı kişiye ait olduğu kabul edilmektedir. Narmer/Menes, aynı zamanda Mısır tarihinin sistematiğini ortay koymuş Hellenistik Dönem Tarihçisi Manethon’un kral listelerini esas alarak belirlediği sülalelerden I. Sülale’nin kurucusudur.

I. Sülale ile başlayan Eski Krallık Dönemi MÖ 3000’den başlayarak MÖ 2175’e kadar devam eder. I. Sülale ve II. Sülale zamanı, siyasal birliğin sağlanmasının ardından idari organizasyon ve ortak Mısır kültürünün oluşturulması açısından temellerin atıldığı dönemdir. III. Sülale zamanı Mısır’ın en dikkat çekici anıtsal eserlerinden olan piramitlerin ilk kez inşa edilmeye başlandığı dönemdir. IV. Sülale kralları piramit yapma geleneğini zirvesine taşımışlardır. Snefru, Keops, Kefren ve Mikerinos adlı krallar, bugün Mısır’ın en önemli anıtsal eserleri olan dev piramitleri yaptıran krallardır. V. Sülale zamanı Mısır’da artık dev piramitler yapma geleneğinin terk edildiği, kralların mezar yapısı olarak inşa edilen piramitlerin boyutlarının küçüldüğü bir dönem olmuştur. Ekonominin sıkıntıya girmesinin sonuçları V. Sülale zamanında giderek siyasal hakimiyetin yıpranmasında kendisini göstermiştir. V. Sülale zamanı da siyasal ve ekonomik sıkıntıların giderek çoğaldığı bir dönemdir. II.Pepi adlı kralın çok uzun süre tahtta kalması tahta geçmede bazı sıkıntıların ortaya çıkmasına, yönetimde zafiyetin büyümesine yol açmıştır.

VI. Sülale’den XI. Sülaleye kadar olan süreç (MÖ 2175-2010) Birinci Ara Dönem olarak adlandırılır. Yukarı ve Aşağı Mısır ayrı sülaleler tarafından idare edilmektedir. Bir kargaşa dönemi olduğu, istikrarsızlık hüküm sürdüğü için bu dönemden günümüze ulaşan belgeler de azdır. Bu nedenle siyasal ve kültürel açıdan bu dönemde Mısır tarihi hakkında bilgilerimiz yeterli değildir. VII., VIII. ve IX. Sülaleler Aşağı Mısır’da hüküm sürmüş iken; X. ve XI. Sülaleler Yukarı Mısır’da hüküm sürmüşlerdir.

Aşağı ve Yukarı Mısır arasında mücadeleler devam etmiştir. Aşağı Mısır’daki sülalelerin merkezi Memfis kenti olmuştur. Yukarı Mısır’daki X. ve X. Sülaleler çağdaştır. Teb kenti merkez edinmiş olan X. Sülale’nin aralarındaki mücadeleyi kaybetmesi üzerine bu kent XI. Sülale tarafından merkez edinilmiş ve bu sülale giderek gücünü arttırmıştır. XI. Sülale krallarının yeterince güçlendikten sonra Aşağı Mısır üzerine yürümeleri ve burada süren uzun mücadelelerden sonra Aşağı Mısır’ı ele geçirmeleri ile Eski Mısır’da yeniden siyasal birlik sağlanmıştır. Böylece başlayan döneme Orta Krallık adı verilir.