Roma Tarihi VII

Gratianus ve Theodosius’tan Batı Roma İmpatorluğu’nun Çöküşüne

Gratianus (MS 367-383) ve Theodosius (MS 379-395)

Hadrianopolis’teki yenilgiden sonra, Illyricum birlikleri, Gratianus’un üvey kardeşi II. Valentinianus’u ortak imparator ilan etti. MS 379’da yönetime ortak edilen Theodosius, MS 382’de, Vizigotlarla anlaşmaya vararak imparatorluk içinde yerleşmelerine izin verdi.

MS 383’te Britannia’daki askerleri tarafından imparator ilan edilen Magnus Maximus (MS 383-388), Gallia’yı ele geçirdi. Gratianus’un öldürülmesinden sonra, Theodosius, Maximus’u Britannia, Gallia ve İspanya’dan sorumlu tutarak yönetime ortak etti. Theodosius,MS 8 Kasım 392 tarihli yasa ile paganizmi yasaklarken MS 388’de Maximus’a ve MS 394’te Eugenius ve Arbogast’a karşı kazandığı zaferlerle imparatorluğun tek hâkimi oldu. MS 393’te Honorius’a Batı’nın Arcadius’a ise Doğu’nun yönetimini bıraktı.

Germanların Kontrolü Ele Geçirmesi

Theodosius’un ölümünden sonra Batı Roma Honorius (MS 395-423) tarafından yönetildi. German kökenli Magister Militum Stilicho (MS ca. 359-408), ona yardım etmek ve Arcadius’a (MS 395-408) emanet edilen Doğu’daki birliği sağlamakla görevlendirildi.

Stilicho, kısa süre sonra, Doğu İmparatoru Arcadius’un emrindeki Praefectus Praetorio Rufinus ile Illyricum Eyaleti’nin kontrolü için çatışmaya girdi. MS 27 Kasım 395’te Rufinus, Constantinopolis’te düzenlenen suikast sonucunda öldürüldü. Stilicho, kendisini imparatorluğun etkin bir yöneticisi yapmaya yaklaştıysa da, Arcadius başta olmak üzere Doğu’daki liderler kısa süre sonra Stilicho’nun konumunu ve yetkisini reddettiler.

Stilicho, Alpler boyunca German kabileleriyle savaşırken, MS 401’de Alaric İtalya’yı işgal etti. Honorius’u Asta şehrine sürerek orada birkaç ay boyunca kuşatma altında tuttu. MS 402’de, Stilicho, Pollentia yakınlarında Gotlara saldırdı. Verona yakınlarında yenilen Alaric’le bir anlaşma imzalanarak Balkan topraklarına geri dönmesine izin verildi.

MS 405’te, Ostrogotlar ve diğer German kabileleri Radagaisus’un önderliğinde İtalya’ya girdiler. Hunların Kralı Uldin’in desteğiyle bu tehlike de bertaraf edildi. MS 406’da, Ren Nehri’nin donmasıyla ikinci bir büyük istila dalgası Gallia’ya geçti. Hunların ilerleyişinden kaçan Vandallar, Suevler ve Alanların hemen ardından Burgundlar ve Alamannlar, Ren’i geçerek Gallia’yı yağmaladılar.

MS Ağustos 408’de saray entrikacılarının etkisiyle, Honorius, Stilicho ve oğlunu tutuklatarak her ikisini de Ravenna’da idam ettirdi. Bu sırada, iç güç mücadeleleri, Honorius ve Alaric arasındaki ilişkileri daha da kötüleştirdi. Alaric, İtalya’yı işgal ederek Roma’yı kuşattı. Honorius ise Ravenna’da savunmaya çekildi. MS 409’un sonlarında Alaric bir kez daha Roma’ya yürüdü. Müzakereler sonucunda, Priscus Attalus (MS 409-410) imparator ilan edildi. Attalus’la anlaşmazlığa düşen Alaric, onu azlettikten sonra, Roma’ya girerek kenti üç gün boyunca yağmaladı (MS 24 Ağustos 410).

İstilacı Kabilelerin Batı Roma Topraklarındaki Hareketleri

Vizigotlar, Athaulf’un (MS 410-415) liderliğinde, MS 412’de Alpleri geçerek Gallia’ya girdiler. Buradan MS 415’te Athaulf’un öldürüldüğü İspanya’ya geçtiler. Vallia’nın (MS 415-418) yönetimi sırasında, Vandallar ve Alanlara karşı Roma’nın yanında savaşmayı kabul ettiler. Sonrasında Constantius tarafından, Güney Aquitania’ya yerleştirildiler. II. Theoderic’in (MS 453-466) MS 456’da Suevlere karşı giriştiği sefer, Vizigotların İber Yarımadası’nda kalıcı olarak yayılmasını sağladı.

MS 409’da İspanya’ya giren kabilelerden Alanlar ve Siling Vandalları, İber Yarımadası’nın zengin bölgelerine yerleştiler. Gunderic’in (MS 406-428) yönetiminde, Hasding Vandallarıyla birleştiler. MS 442’de, Gaiseric, Byzacena ve Numidia eyaletlerinin yönetimini ele geçirdi.

MS 443’te Attila yönetimindeki Hunlar, Balkanları taciz etmeye ve giderek daha büyük sübvansiyonlar talep etmeye başladılar. Attila, MS 451’de Gallia’ya ve MS 452’de İtalya’ya saldırdı. MS 454’teki ölümünden sonra, kurduğu imparatorluk, Doğu German kabilelerinin saldırıları altında hızla dağıldı.

Burgundlar, Vandallar, Alanlar ve Suevlerin ardından geldiler. MS 407’de, Ren’in doğu kıyısından Gallia’ya geçerek Worms yakınlarına yerleştiler. MS 413’te, Germania Superior’u denetimleri altına aldılar. MS 443’te Güneydoğu Gallia’ya (Savoy), Cenevre Gölü, Rhône Nehri ve Graian Alpleri arasında kalan bölgeye yerleştirildiler.

Burgundlar gibi Franklar da MS 407’de Gallia’daki koşullardan yararlanarak toprak elde ettiler. Gallia’nın kuzeydoğusunda yerleşen Franklar, Chlodio’nun (MS 395-447) yönetiminde Gallia’da yayılmacı bir siyaset izlediler.

Kuzey Denizi boyunca, German kabileleri Angllar, Saksonlar ve Jutlar Britannia’ya baskınlar yaptılar. MS 428 yılına gelindiğinde, bu kabileler, Britannia kıyıları boyunca kalıcı yerleşimler kurmaya başladılar.

Batı Roma İmparatorluğu’nun Son Zamanları

Yirmi yıl boyunca tahtın arkasındaki güç Aetius oldu. Aetius, Hunları ve German kabilelerini birbirine düşürerek Batı Roma İmparatorluğu’ndan geriye kalanları korumayı başardı. Ancak MS 21 Eylül 454’te, III. Valentinianus tarafından katledildi. Bu olayı, bir kaos süreci takip etti. MS 455’ten 476’ya kadar geçen yirmi bir yıllık süreçte, Petronius Maximus, Avitus, Maiorianus, Libius Severus, Anthemius, Olybrius, Glycerius, Iulius Nepos ve Romulus Augustulus olmak üzere dokuz imparator Batı Roma İmparatorluğu tahtına çıktı. Son Batı Roma İmparatoru Romulus Augustulus’un tahttan indirilmesiyle, imparatorluk makamı ortadan kaldırıldı ve Batı Roma İmparatorluğu, Germanların eline geçerek son buldu.

Batı Roma İmparatorluğu’nun Çöküşü Üzerine Bir Değerlendirme

Batı Roma İmparatorluğu, Stilicho’nun ölümü ile MS 430’larda Theodosius’un kızı Galla Placidia’nın yön verdiği yeni rejim arasındaki dönemde tutarlı bir gidişata sahip değildi. MS 5. yüzyıl, çeşitli halkların Orta Avrupa’dan Akdeniz çevresindeki bölgelere doğru hareketine sahne oldu. İstilacı kabileler, yavaş yavaş işgal ettikleri topraklara yerleştiler. MS 454’te Aetius’un ve 455’te III. Valentinianus’un ölümünden sonra, Batı Roma yönetimi, German şefleri Ricimer, Orestes ve Odoaker’ın kontrolü altında tutuldu.