Mesleki Epidemiyoloji

Epidemiyolojinin çalışma alanlarında çevresel ve mesleki epidemiyoloji, çevresel maruziyet türlerinin ve çalışma ortamlarına yönelik alınacak önlemlerin sonuçlarını değerlendirilmesinde kullanılmaktadır. Mesleki epidemiyolojisi maruz kalma yönelimli bir disiplindir ve hem çalışanların sağlığı hem de epidemiyoloji ile bağlantılıdır. Genel olarak epidemiyolojide kullanılan yöntemleri kullanır. Ayrıca “mesleki epidemiyoloji işçi sağlığı alanında işyerlerinde uygulanan koruyucu önlemlerin ve iş yeri sağlık birimlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi” alanlarında da önemli bir işlev üstlenmektedir. Mesleki epidemiyoloji; iş yerlerinde çalışanların sağlık durumlarını epidemiyolojik olarak değerlendirir bunun yanında iş yerinde risk altında bulunan kişilerin belirlenmesi, hasta olanların belirlenmesi, hastalık etkenlerinin belirlenmesi amacıyla çalışmaktadır. Mesleki epidemiyolojinin, ayrıca çalışılan ortamda mevcut risk etmenlerinin yol açtığı sağlık sorunlarını saptamak, iş yerindeki olabilecek risklerin ve yol açabilecekleri sorunların belirlenmesi ve alınan koruyucu önlemlerin etkinliğinin ve iş yeri sağlık biriminin çalışmalarının değerlendirilmesi çalışma alanı içerisindedir.

İş Sağlığında Epidemiyolojinin Kullanım Sebepleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • Çalışanların sağlık sorunlarının incelenmesi
  • Kişilerdeki maruz kalınan durumlara yönelik değerlerin belirlenmesi
  • Neden-sonuç ilişkisine yönelik hipotezlerin kurulması
  • Nedensel ilişkilerin araştırılması
  • Doz-cevap (Maruziyet-etki) arasındaki ilişkisinin değerlendirilmesi
  • Sağlığı geliştirici durumların tanımlanması
  • Alınan koruyucu önlemlerin değerlendirilmesi
  • İşyerindeki sağlık birimlerinin çalışmalarının değerlendirilmesi

Mesleki (İş Sağlığı) Epidemiyolojisinin Çalışma Alanı

Mesleki epidemiyoloji; iş yerlerinde çalışanların sağlık durumlarını epidemiyolojik olarak değerlendirir. Bunun yanında işyerinde risk altında bulunan kişilerin belirlenmesi, hasta olanların belirlenmesi, hastalık etkenlerinin belirlenmesi amacıyla çalışmaktadır. Mesleki epidemiyolojinin işyeri düzeyinde kullanılabilecek veri kaynakları üçe ayrılmaktadır.

  • Kayıtlar
  • Bildirimler
  • Araştırmalar ile ilgili veri kaynakları olarak açıklanabilir.

Mesleki Epidemiyolojide verilerin Kullanımından elde edilecek veriler aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • Ölüm hızları verileri
  • Hastalıklar ile ilgili veriler
  • Veri kullanımında sağlıklı işçi etkisi
  • İş Kazaları İle İlgili veriler
  • İş kazası insidans hızı
  • İş kazası ağırlık hızı
  • İşe devamsızlık (Absenteizm)

İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları Epidemiyolojisi

Çalışma yaşamına ilişkin iki temel gösterge iş kazaları ve meslek hastalıklarıdır. Bu göstergeler ülkedeki iş sağlığı ve güvenliği koşullarının genel durumunun yanı sıra çalışan nüfusun sağlık durumunu da yansıtmaktadır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331 sayılı, 2012 tarihli) uyarınca, işverenin iş kazası ve meslek hastalıkları kayıtlarını tutması ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na 3 iş günü içinde bildirmesi gerekmektedir. İşverenin işyerindeki ramak kala olayları da kayıt altına alması gerekmektedir. İşyeri hekimleri veya sağlık çalışanları, meslek hastalığı ön teşhisi koydukları çalışanlarını Sosyal Güvenlik Kurumunca yetki verilmiş olan sağlık hizmeti kurumlarına sevk etmekle yükümlüdürler.

İş Kazası Epidemiyolojisi

Türkiye’de iş kazası oranları son 40 yıl içinde ciddi oranda düşüş göstermekle birlikte bu oran hâlâ yüksektir. İş kazalarının yaklaşık dörtte üçü (% 75.8) bir çalışma günü içinde sabah 08:00 ile 18:00 saatleri içerisinde gerçekleşmektedir. Bu öngörülebilir bir durumdur. Çünkü insanların çoğu bu saatlerde işe gitmektedir ve işin büyük kısmı bu saatlerde yapılmaktadır.

İş kazalarının yarısına yakını (%47,7) üretim, imalat, işleme ve depolama faaliyetleri sırasında gerçekleşmektedir. Yaklaşık on kazadan biri kazı, inşaat, tamirat ve yıkım çalışmaları sırasında meydana gelmektedir.

İş kazalarında yaralanmalar en fazla üst ve alt ekstremitelerde ve baş bölgesinde meydana gelmektedir. Kazaların %38,7’sinde üst ekstremiteler yaralanırken, bunu her beş kazadan biriyle alt ekstremiteler izlemektedir. Yaralanmaların yaklaşık yarısı (%45,7) yaralar ya da yüzeysel yaralanmalar halinde olmaktadır. Çıkık, burkulma ve incinmeler (%14,3) ise daha sonra gelmektedir.

Meslek Hastalıkları Epidemiyolojisi

Meslek hastalıkları, işyerlerindeki bazı faktörler sebebiyle oluşan hastalıklardır. WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) meslek hastalıklarını şu şekilde tanımlamıştır: Meslek hastalıkları, zararlı bir etken ile bundan etkilenen insan arasındaki çalışılan iş ile ilgili neden-sonuç, etki-tepki ilişkisinin ortaya konduğu hastalıklar olarak tanımlanmaktadır.

İş sağlığı ile ilgili kuruluşlar ikiye ayrılır:

  • İş sağlığı ile ilgili ulusal kuruluşlar
  • İş sağlığı ile ilgili uluslararası kuruluşlar