Geriatrik Epidemiyoloji

Yaşlılık Kavramı

İnsan var olduğundan beri ölüme çare aramış insan ömrünü uzatmaya çalışmış; teknolojinin gelişimi, mikropların keşfedilmesi, ilaç sanayinin gelişmesi, aşılama ve bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi, erken tanı teşhislerin keşfedilmesi, cerrahi ve tıp alanındaki teknolojinin ilerlemesi ile insan ömrünü uzatmıştır. Yaşlılık insan yaşantısının ilerleyen dönemlerinin adıdır. Yaşlanma; evrendeki tüm canlılarda molekül, hücre, doku, organ ve sistemler düzeyinde zamanın ilerlemesi ile ortaya çıkan geri dönüşü olmayan fiziksel, fonksiyonel, mental ve biyopsikososyal işlevlerinde azalmaya neden olan doğal bir süreçtir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) insan ömründeki yaşlanmaya kronolojik bir sıra getirirken 65 yaş ve üzerini yaşlı saymıştır. Dünya Sağlık Örgütünün sıralamasına göre 40-65 yaş arası orta yaş, 65-74 yaş genç yaşlılık, 75-84 yaş ileri yaşlılık, 85 yaş ve üstü çok ileri yaşlılık olarak adlandırılmaktadır.

Dünyadaki Demografik Değişimler

Dünyadaki demografik değişim ile kastedilen dünyadaki yüksek doğum ve ölüm oranlarının eski tarihten günümüze azalarak düşük doğum ve ölüm oranlarına ulaşmasıdır. Dünyada demografik değişim süreci 1800 yıllarda yani 19.yy da sanayi devriminin başlamasıyla ortaya çıkmıştır. Sanayi devrimiyle birlikte sağlık önlemlerinin gelişmesi, daha iyi beslenme koşulları, hastalıklara karşı aşıların ve antibiyotiklerin keşfi, sağlık hizmetlerinde gelişmeler ölümleri özelliklede bebek ölümlerini hızla düşürmüştür. Dünya nüfusu 1890 yılarında 1,5 milyona ulaşırken 1987'de dünya nüfusu 5 milyarı geçti ve Ekim 2019'dA dünya nüfusunun 7 milyar 750 milyona ulaştığı ilan edildi. Yirminci yüzyılda dünya genelinde ortalama yaşam süresi 1950-2000 yıllarında 20 yıl artarak 66 yaşa ulaşmıştır. Gelecek 50 yıl sürede bu yaşam süresinin 10 yıl daha artarak 76 yaş olacağı tahmin ediliyor. Dünya'da 2000 yılında 600 milyon olan 60 yaş üzerindeki kişi sayısının üçte ikisinin gelişmiş ülkelerde yaşıyor, 2009'da dünyada yaşlı nüfusun 737 milyona ulaşmıştır, 2050 yılında 2 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir. 1998 yılında Dünya’da %10 yaşlı nüfus oranının 2025 yılında %15'e çıkacağı tahmin ediliyor. Dünya nüfusu her yıl %1.3 artış gösterirken, 65 yaş ve üzeri nüfus yıllık artış hızı ise %2.3'dür. İleri yaş nüfus (80 yaş ve üzeri) artış hızı her yıl %3,5 artmaktadır. Doğumdan beklenen yaşam süresi Kanada, İsveç, İsviçre gibi ülkelerde 79 yıl beklenirken İngiltere, Fransa, Hollanda, İtalya gibi ülkelerde 78 yıl olacaktır. Dünyada 37 ülkede doğumdan beklenen yaşam süresi 75 yıl ve daha uzundur. Dünyanın en hızlı yaşlanan ve ortalama yaşam süresinin artığı Japonya'da bugün doğan bir bebeğin 81 yıl yaşayacağı beklenmektedir.

Türkiye'de Demografik Değişimler

Türkiye'de dünya ülkelerinde olduğu gibi demografik değişim sürecine giren ülkelerden biridir. Türkiye artık nüfusu doğurganlığın yüksek oranlarda olduğu ve ölümlülük hızlarına sahip genç bir nüfus olmaktan çıkarak, düşük doğurganlık oranı ve ölümlülük hızlarına sahip ve gittikçe yaşlanan bir nüfusun özelliklerini kazanmaktadır. Mevcut demografik eğilimlerin devam edeceği varsayımla 21. yüzyılın dünyadaki beklentilere paralel olarak Türkiye'de yaşlı yüzyılı olacağını göstermektedir.