Endüstri Devrimi’nin Sosyal Sonuçları

18.yüzyılda başlayıp yaklaşık 100 yıl süren Endüstri devrimi insanlık tarihinin karşılaştığı en büyük ve en önemli dönüşüm sürecidir. Tarım devrimi, çitleme hareketi, üretimde makinaların kullanılmaya başlaması, Buhar motorunun icadı gibi bir takım faktörlerin tetiklediği devrim ilk önce İngiltere'de gerçekleşmiş ve kısa zaman içerisinde önce Kıta Avrupa'sına ve daha sonra tüm dünyaya yayılmıştır. Endüstri devrimi sosyo-ekonomik alanda birçok dönüşüme neden olmuştur ve sonuçları itibariyle son derece radikaldir. Kent yaşamından aile yaşamına, çalışma hayatından toplumsal cinsiyet rollerine kadar birçok alanda köklü değişimlere neden olmuştur.

Endüstri devrimi kavramsal olarak, 18. yüzyılın ortalarında İngiltere’de özellikle tekstil sektöründe başlayan makine üretiminin yaklaşık bir asırlık süreç içerisinde tüm sanayi sektörüne yayılmasını ifade eden istisnai bir endüstrileşme dönemini işaret etmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu süreç makinelerin sanayi ve tarımsal üretime uygulanması ile özdeştir. Endüstri devrimi gerçekleştiği bölgelere göre farklılık gösteren oldukça geniş çaplı sosyal değişimlere yol açmıştır.

Endüstri devriminin çarpıcı sosyal sonuçlarından biri modern fabrika sisteminin ortaya çıkmasıdır. Endüstri Devrimi ile birlikte tekstil fabrikalarının gelişmesi ve yayılmasıyla iş, evden ve küçük işletmelerden fabrikaya kaymıştır. Modern fabrika sisteminin gelişmesine bağlı olarak kapitalizm dünya çapında baskın bir nitelik kazanmıştır. Endüstri devrimiyle birlikle çalışma yaşamı radikal değişikliklere uğramıştır. Endüstri devrimi sonrası çalışma yaşamı genellikle son derece kötü ve bazen de trajiktir. Endüstri devrimin ilk yıllarında ücretlerinin daha düşük olması ve kolayca disiplin edilebilmeleri nedeniyle işgücünün büyük bir kısmı kadın ve çocuklardan oluşmaktadır. Söz konusu bu işçiler günde 14-16 saat, haftada 6 gün ve ücretli izin olmaksızın çalışmak zorundaydı. İşçiler artık geleneksel iş ritmi yerine makinenin dikte ettiği iş ritmine ve ustabaşının şahsi otoritesinin empoze ettiği disipline maruz kalmıştı.

Geleneksel sosyal düzen ve sosyal ilişkilerde köklü bir dönüşüme yol açan Endüstri devrimin en fazla etkilediği kurumlardan biri de ailedir. Tarım toplumuna özgü büyük aile parçalanmış ve çekirdek aile ortaya çıkmıştır. Ayrıca orta sınıf ailenin gelişmesi de yeni bir gelişmedir. Endüstrileşme, nüfusun coğrafi dağılımında önemli değişiklikler meydana getirmiştir. Modern kentler ve kentsel yaşam Endüstri Devriminin sonuçlarından biridir. Köylülerin zorla topraklarından sürülmesi ile sonuçlanan çitleme hareketi ve Endüstri Devrimi sonrası modern fabrika sisteminin gelişmesi çok sayıda insanın kentlere göç etmesine neden olmuştur. Endüstri Devrimi ile birlikte üretim ve istihdamın kentlere kayması ile nüfusun büyük bir çoğunluğunun yaşadığı modern kent ortaya çıkmıştır.

İlk fabrikalarda istihdam edilen çocuk işçilerin genellikle yetimhanelerden ve düşkünler evlerinden toplanan kimsesiz çocuklar olduğu bilinmektedir. Söz konusu bu çocuklar fabrikalarda çalıştırılır, orada bakılır ve barındırılırdı ancak bu çocuklara hiçbir ücret ödenmezdi. Endüstri devriminin hemen sonrasında ücretler genel düzeyinin Kıta Avrupa’sından yüksek olması nedeniyle İngiliz işverenler genellikle kadın ve çocuk işçi çalıştırmayı tercih etmekteydi. Dolayısıyla Endüstri Devriminin ilk yıllarından çocuk işçi çalıştırmayan bir fabrika hayal etmek mümkün değildir.