Yönetimde Güç, Yetki ve Liderlik
Bireysel ve Kurumsal Güç
Güç, kişilerarası ilişkiye ve etkileme potansiyeline bağlı bir olgudur (Robbins ve Judge, 2007, 470); bu bağlamda güç, kısaca başkalarını etkileyebilme yeteneğidir (Koçel, 2001, 449).
Örgütlerde Güç
Örgütlerde kullanıldığı anlamıyla güç, iş yaptırabilme kapasitesidir. Yani, bir başkası üzerindeki egemenlik, hâkimiyet ve manipüle edebilme yeteneğidir.
Güç Türleri
Bir yönetici ya da lider, örgütteki işleri yapabilmek ya da yaptırabilmek için elinde bazı güçler bulundurmak zorundadır. Liderler bu güçlerini, çalışanları motive etmek ve etkilemek kullanırlar (Koçel, 2001, 451).
Rasyonel-Hukuki-Yasal Güç
Rasyonel güç kısaca, liderin örgüt içerisindeki pozisyonu ve unvanı aracılığıyla kazandığı güç olarak tanımlanmaktadır (Yılmaz, 2011, 35).
Zorlayıcı Güç
Zorlayıcı güç, liderlerin kullandığı güç türlerinden bir diğeridir. Temel olarak çalışana korku vermeye dayanmaktadır (Robbins ve Judge, 2007, 471).
Ödüllendirme Gücü
Ödüllendirme gücü, yöneticinin/liderin astlarını/takipçilerini olumlu davranışları nedeniyle ödüllendirebilme gücüne ve kaynaklarına sahip olmasıdır (Robbins ve Judge, 2007, 471; Williams, 1978, 168).
Karizmatik Güç
Bazı kişiler, kendi kişilik özellikleri nedeni ile diğer kişiler üzerinde bir nevi çekici etki yaratabilmektedir. Bu özellikleriyle de içinde bulundukları grup üyelerini etkileyebilmektedirler (Koçel, 2001, 452).
Uzmanlık Gücü
Uzmanlık gücü, liderin işindeki uzmanlığı ve işine ilişkin bilgi birikimi sayesinde elde ettiği bir güç türü olarak değerlendirilmektedir (Robbins ve Judge, 2007, 472).
Yetki, Yetkinin Kaynakları, Yetki Türleri
Yetki, örgüt tarafından kişiye verilen yasal bir güç, önceden sınırları belirlenmiş olan görevlerin gerçekleştirilmesine yönelik, örgütsel amaç ve hedeflere göre değişen, kişisel duygu ve düşüncelere göre kullanılamayan, örgütsel sınırlar içinde geçerli olan, ödüllendirme ve cezalandırmayı da kapsayan bir özelliğe sahiptir (Güney, 2007a, 36- 37).
Komuta Yetkisi
Bir işin yapılması veya yapılmaması konusunda üstün ast üzerinde, doğrudan doğruya emir verebilme yetkisine komuta veya yürütme yetkisi denilmektedir (Eren, 2011, 265; Ertürk, 2009, 98).
Kurmay Yetki
Komuta yetkisinin dışında, uzmanlık alanlarından yararlanılan, dolaylı ve yardımcı nitelik taşıyan, başka bir ifadeyle örgüt hattında doğrudan bir görevi olmadığı hâlde, yararlanılan uzmanlık alanıyla ilgili yetkiler verilen bireylerin kullandıkları yetki kurmay yetkisidir (Genç, 2001, 232; Ertürk, 2009, 99; Eren, 2011, 267-269).
Fonksiyonel Yetki
Fonksiyonel yetkiye sahip kişiler de esas itibaıyla kurmay yetkisine sahip çalışanlarla aynı şekilde hareket ederler; ancak fonksiyonel yetki sahibi çalışanlar bazen yöneticileriliderleri adına emir verirken bazen de fonksiyonel yetkilerine dayanarak bizzat emir de verebilirler (Eren, 2011, 269-270; Genç, 2001, 232).
Yetki İlişkilerinin Yönetimi
Yetki, bir işi bir görevi yasalarla çizilmiş bir çerçeve içerisinde yürütülmesini sağlama hakkıdır. Yetki, işlerin yürütülmesinde önemli bir faktör olsa da hiçbir örgüt içinde sınırsız bir yetkiden bahsedilmez. Bu yüzden yetki ilişkileri büyük önem kazanmaktadır.
Komuta Birliği
Bir örgütte astlar, her ne konuda olursa olsun yalnız tek bir üstten emir almalıdırlar ancak bu şekilde komuta birliği sağlanmış olur (Ertürk, 2009, 85; Eren, 2011, 266).
Sorumluluk
Sorumluluk kısaca, kişinin kendi yaptığı ya da kendi yetkisi altında bulunan kişilerin yaptığı faaliyetlerden kaynaklanan sonuçları üstlenmesidir (Eren, 2011, 273-274; Ertürk, 2009, 124).
Sorumluluğun Denkliği
Sorumluluğun denkliği ilkesi, bir taraftan bir kimsenin kendisine yürütme yetkisinin tanınmadığı bir konuda meydana gelen sonuçlardan sorumlu tutulmaması, diğer taraftan da yeteri kadar yetki ve hareket serbestliği verilmiş bir kişinin bunun isabetli bir şekilde kullanılmasından sorumlu tutulması gerektiğini savunmaktadır (Eren, 2011, 275).
Yetki Devri
Yetki devri, belli görevlerin yerine getirilmesi için yetkinin bir yönetici veya örgütsel birimden diğerine aktarılmasıdır (Genç, 2001, 235; Eren, 2011, 275-276; Ertürk, 2009, 86).
Liderlik ve Örgütsel Hiyerarşi
Liderlik, oluşturulan vizyon çerçevesinde ortak bir hedefe ulaşmak için bireysel etkilerin bir grubu etkilediği süreçtir (Northouse, 2013, 5; Robbins ve Judge, 2007, 402). Örgütlerde hiyerarşi, en basit tanımıyla, bir örgüt içindeki makamsal/mevkisel sıralamadır.
Çağdaş Liderlik Anlayışı
Liderlik yaklaşımlarını kişilik özelliklerini araştıran liderlik yaklaşımları, davranış özelliklerini ve tarzlarını araştıran liderlik yaklaşımları, lider ve takipçileri arasındaki ilişkileri durumsal olarak değerlendiren liderlik yaklaşımları şeklinde özetlenebilir (Akiş, 2004, 14).
Değişimci Liderlik
Değişimci liderler takipçilerinin motivasyonlarını ölçümler, ihtiyaçlarını karşılar ve insanı bir değer olarak görerek, bu doğrultuda bir uygulama gerçekleştirir (Northouse, 2013, 185-186).
Karizmatik Liderlik
Bu anlamda karizma, kişilerarası çekicilik şeklinde kabul edilmektedir. Karizmatik lider, sahip olduğu karizma yaratan özellikleriyle başkalarını kendi istediği yönde davranmaya sevk edebilen kişidir (Koçel, 2001, 483).
Lider ve Yönetici Arasındaki Farklar
Lider, insanları etkileyerek kişileri, grupları kitleleri harekete geçirebilen, yeni ufuklar açan, takipçileri için hedef ve amaçlar koyarak bu hedeflere ulaşabilmenin yollarını gösterirken; yönetici ise, belirli işleri önceden yapılan planlar çerçevesinde uygulayan, uygulatan ve denetleyen kişidir (Mullins, 2010, 374).
Liderlik ve Ekip İçi İlişkileri
Liderlik, takipçilerini tanıma, anlama, değer verme gibi bazı özellikler gerektirmektedir. Bu nedenle lider ve takipçilerinin çalışma ortamında, ekip içi ilişkiler çerçevesinde sürekli iletişim hâlinde olmalarını ve birbirlerine karşı dürüst ve samimi yaklaşım göstermelerini zorunlu kılmaktadır.