Liderlik ve Etik
Tarihsel süreç içerisinde önemini koruyan iki kavram olan liderlik ve etik, birbirleriyle de ilişkili mefhumlardır. Liderlik söz konusu olduğunda, liderin davranışlarının etik boyutu ve davranışlarının etik olarak algılanıp algılanmaması konuları büyük önem taşımaktadır. Bu sebeple etik, lider ve liderlik kavramları açısından oldukça önemli bir konudur.
Kavram Olarak Etik
Yunanca’da töre ve karakter anlamına gelen “ethos” kökünden türeyen etik, bir kavram hüviyetine Aristoteles ile bürünmüştür. Yaşamı iyilik kavramı çerçevesinde yaşamayı karşılayan etik, arzu edilebilecek bir hayatın araştırılması ve anlaşılmasıdır. İyi-kötü anlayışı toplumsal olarak değişse de etik evrensel niteliktedir ve insan merkezlidir.
Etik Davranışı Etkileyen Faktörler
Kültür
Grupları birbirinden ayıran norm ile değerler anlamını taşıyan kültür; toplum, insan, kültürel içerik ve öğrenme olmak üzere dört temel parametreden meydana gelmektedir. Bireylerin ahlak ve etiğe uyumlu tercihleri büyük ölçüde mensubu bulundukları sosyal yapının kültür, değer, ilke ve normlarına bağlıdır.
Değerler
Temel inançlar ve ahlaki öğretiler şeklinde tanımlanabilecek olan değerler, toplum veya grubun varlığının devamını sağlayan, insanları ortak amaç, düşünce ve çıkarlarda buluşturan ilkelerdir.
İnançlar
Toplumu oluşturan bireylerin bir düşünce, öneri veya varsayımı doğru kabul ederek ona bağlanması sonucu ortaya çıkan inanç, benimsenmesi nispetinde yayılmakta ve geleneksel değer hâlini almaktadır.
Normlar
Bir kültürde gelenekselleşmiş, kabul edilmiş ve olması yönünde beklenti oluşan davranışları ifade eden etik kavramı, Latince “norma” sözcüğünden türemiş olup, kural ve ölçü anlamlarına gelmektedir.
Kurumsal Yönetim Etiği
İş Etiği
Çeşitli değerlere sahip olması gereken kurumların da toplum ve bireyler gibi bir etik yaklaşıma sahip olmaları gerekmektedir. Bu noktada karşılaşılan iş etiği kavramı, kaynağını toplumun etik ilkelerinden alan ve iş hayatındaki davranışları şekillendiren prensip ile ilkelerin toplamına karşılık gelmektedir.
Yönetim Etiği
Kurumlarda etik, değerlerin ortak karar alma sürecine yansıtılma kapasitesi iken, yönetsel etik ise beşeri ilişkilere temel teşkil eden değerlerin kurum içinde kurumsal normlarla desteklenerek ortaya çıkmış hâlidir.
Liderden Beklenen Etik Davranışlar
Adalet
Adalet; temel hak ve ödevler bakımından toplumdaki tüm bireylerin eşit şartlarda olmasını öngören etik ve hukuk ilkesidir. Hak sahibinin hakkının gözetilmesini önceleyen bu kavram, ödül, imtiyaz ve sorumlulukların dağıtımında eşitliği savunur.
Dürüstlük
Yazılı kuralların ötesinde psikolojik sözleşmeler şeklinde çerçeveye oturtulan ve güven inşa edici erdemler olan dürüstlük ve doğruluk, ortak miras hâlini almış önemli ahlaki erdemlerdir. Yönetsel yapının da bu erdemlere sahip olması ve astların-üstlerin birbirlerine karşı bu ilkeleri gözetmesinin önemi büyüktür.
Tarafsızlık
Ahlaki olarak herhangi bir taraf tutmamayı kapsayan tarafsızlık olgusu, bireyin mevcut olanı kişisel değerlendirmelerden uzak bir biçimde objektif olarak ele almasına karşılık gelmektedir. Yapılacak tercih ve atılacak adımlarda hissi davranıştan ziyade, eşitliği gözetmeyi amaçlayan tarafsızlık, lider için de önemli bir meziyettir.
Sorumluluk
Bireysel yükümlülüklere bağıntılı bir kavram olan sorumluluk, kişinin gerek bireysel gerekse de astlarının tutum ve eylemleri konusundaki hesap verme yükümlülüğüdür. Sorumluluk kavramına ait bilincin yönetim ve liderlik süreçlerinin temelinde olduğu da düşünüldüğünde, liderin yüksek sorumluluk bilinciyle hareket etmesinin gerekliliği kolaylıkla görülebilmektedir.
İnsan Haklarına Saygı
Kişilerin doğuştan getirdiği ve insanın insan olmasından sebeple sahip olduğu haklar olan insan hakları, saygı duyulması ve korunması gereken ilkeler bütünüdür. Bu bağlamda lider de kitlesine karşı sergileyeceği davranışların temelinde insani değerlere yer vermeye özen göstermeli, yönetsel empatiyi süreç içerisinde etkin kılmalıdır.
Hoşgörü
Kişisel farklılıklara saygı çerçevesinde bir yaşamı niteleyen hoşgörü kavramı, örgütlü veya örgütsüz biçimde bir arada bulunan tüm bireyleri ilgilendirmektedir. Pozitif bir ortam oluşturarak potansiyel sürtüşme ve çatışmalardan kaçınmayı da sağlayan hoşgörü, liderin sahip olduğu özgüvenle de yakından ilişkilidir ve liderin olumlu ilişkiler geliştirmesinin de önünü açmaktadır.
Etik Davranışın Ekip Çalışmasındaki Önemi
Müşterek amaç uğruna bir araya gelerek birbirlerini destekleyen az sayıda insandan oluşan ekip, başarı ve başarısızlıkları ortakça bölüşen bireyler topluluğudur. Ortak şekilde hareket edip sonuçları göğüsleyen ekipler için etik, bireyler arası ilişkileri düzenlemesi sebebiyle koordinasyon konusunda önemli bir yere sahiptir. Liderlik sürecinin ekip hâlinde çalışmayı gerektirdiği durumlarda da liderin kişisel etik değerlerinin ekibin beklentileriyle uyuşması gerekmektedir. Liderin etik değerlere uyması, iş amaçları doğrultusunda fayda getirirken, ekip bütünlüğünün tesisini de sağlamaktadır.