Çatışma Yönetimi ve Çözümleyici Liderlik

Çeşitli biçim ve büyüklüklerde karşımıza çıkan çatışma kavramı, toplumsal yaşamın doğal bir parçasıdır. Kaçınılmaz olan çatışma süreçlerinin sağlıklı bir biçimde yönetilebilmesi ise, görülebilecek zararların boyutunu doğrudan etkilemesi sebebiyle yüksek derecede önem arz etmektedir.

Çatışma Kavramı

Anlaşmazlıklardan şiddet eylemlerine uzanan birçok olayı içerisinde barındıran geniş bir çerçeveye karşılık gelen çatışma, sosyal varlıklar arasında uyumsuzluk sonucu meydana gelen etkileşimsel bir süreçtir. Çatışmanın başlıca kaynakları ise; karşılıklı fonksiyonel bağımlılık, sınırlı kaynakların paylaşımı, amaç farklılıkları, algılama farklılıkları, yönetim alanı ile ilgili belirsizlikler, iletişim engelleri, statü farklılıkları, yöneticilik tarzındaki farklılıklar, çıkar farklılıkları, kişisel özellikler, rekabetçi ödüllendirme sistemleri, örgütün büyüklüğü ve değişen koşulların öngördüğü yeni nitelikler başlıkları altında ele alınabilmektedir.

Tarafları İtibarıyla Çatışma

İçsel Çatışma

Bireyin kendisinden beklenenlere cevap veremediği durumlarda yaşadığı çatışma türü olup, bunlar; bireyin bilinç dışında baskıda tuttuğu, yaklaşmayaklaşma, yaklaşma-kaçınma ve kaçınma-kaçınma çatışmalarını kapsayan psikanalitik bakış açısı, ve bireyde içsel gerilim ve öfkeye de sebep olan bilişsel çelişki durumudur.

Kişi-Kişi Çatışması

Genelde rol çatışması veya rol belirsizliğine dayanan, iki veya ikiden fazla birey arasında meydana gelen çatışma durumudur. Çatışmadan haberdar olunması, tarafların tespiti ve doğurabileceği potansiyel sonuçların bilinmesi büyük önem arz etmektedir.

Kişi‐Ekip Uzlaşmazlığı

Genellikle kişi üzerindeki ekip baskısı ile ekip içi anlaşmazlıklar sebebiyle ortaya çıkan çatışma türüdür. Ekibin sahip olduğu değer, norm ve inançları benimseyemeyen birey bahsi geçen çatışma neticesinde ekipten dışlanma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır.

Gruplar Arası Çatışma

Gruplar arasındaki zıtlaşma, anlaşmazlık ve tartışma durumlarında kendini gösteren çatışma türüdür. Yöneticinin de çatışmada taraf konumundaki gruplardan birinin üyesi olabileceği düşünüldüğünde, çatışmanın yönetiminde birtakım güçlükler yaşanabileceğini de iddia edilebilir.

Grup-Kurum Çatışması

Kurum içerisindeki bir bölüm veya farklı bölümlerden bir araya gelerek bir grup oluşturan bireylerle kurum arasında meydana gelen çatışmadır. Gruplar, “diğer” olarak kabul ettiklerine karşı harekete geçebilmekte, bu durum da grup ile kurum arası bir çatışmanın önünü açabilmektedir.

Kurumlar Arası Çatışma

Kurumun başka bir kurumla çatışma içerisine girmesini açıklayan çatışma türüdür. Rekabet ve yapıcı nitelik taşıma potansiyeline karşın, iki kurumun da yok olmasına yol açabilme ihtimali nedeniyle oldukça risklidir.

Çatışmanın Nedenleri ve İnsan Psikolojisi

Çatışmaların sebeplerine dair sekiz ana unsurdan söz etmek mümkündür. Bunlar; karşılanamamış ihtiyaç ve istekler, değerler, algılar, bilgi, varsayımlar, beklentiler, farklı şekillerde yetişme, gönüllülük ve çatışmalarla başa çıkabilme yeteneği şeklinde sıralanabilmektedir.

Çatışma Taktikleri

Kaçınma

Yatışma sürecine ihtiyaç duyulduğunda kullanılabilen kaçınma, taraflardan birinin çatışmayı çözüme ulaştırmada istekli olması durumunda ve hızlı karar alınması gereken hallerde işlevselliğe sahip uygun bir yöntem değildir.

Yumuşatma

Çatışmanın her iki tarafının da ortak menfaatlerine vurgu yapılarak farklılıkların geri plana atılmasını esas almaktadır. Çatışmanın ana sebeplerine inmek yerine uzun vadeli işbirliği vurgulanmakta, çatışma çözüme ulaştırılmadan üstü kapatılmaktadır.

Güç Kullanarak Bastırma

Çatışmanın yöneticiler tarafından çözüme kavuşturulmaktansa, daha çok zorlama yoluyla sona erdirilmesidir. Zorlamaya maruz kalan taraf, çözümü kabullenmek mecburiyetinde bırakıldığından, bu şekilde bir müdahale kısa vadeli çözüm getirebilmektedir.

Tavizlerle Ortak Noktada Buluşma

Çatışmanın taraflarının karşılıklı tavizler vererek orta noktada buluşmasını esas alan yöntemdir. Çatışmaya dair kesin bir kazanan veya kaybeden ortaya çıkarmamakta, dolayısıyla ilerleyen zamanlarda çatışma tekrar gündeme gelebilmektedir.

Çatışma Dışı Güçlerin Tahkimi

Tarafların veya yöneticinin çatışmayı çözüme ulaştırmaması halinde üçüncü bir kişi veya grubun sürece dahil olması durumudur. Akışa hakem olarak dahil olan yeni tarafın kararına saygı gösterilip uyulması oldukça önemlidir.

Liderin Çözümleyici Uygulamaları

Çatışmanın olumlu bir yöne kanalize edilmesi, zararın en alt düzeye düşürülmesi ve mümkünse sıfırlanması konusunda liderin başvurduğu temel uygulamalar müzakere, mutabakat ve kararlılıktır.

Müzakere

Farklı önceliklere ve karşılıklı bağımlılığa sahip taraflar arasında organize edilen karar verme sürecidir. Her iki taraf da bazı taleplerinden vazgeçip, bazılarını da karşı tarafa kabul ettirerek orta noktada buluşmaktadır.

Mutabakat

Tarafların bir araya gelerek ortak noktada buluşmaları ve çatışma durumunu sona erdirmeleridir. Mutabakat sürecinde, tüm tarafların süreçten kazançlı olarak çıkmasına özen gösterilmektedir.

Kararlılık

Çatışmanın çözüm odaklı şekilde nihayete erdirilmesi amacıyla çabalamaktan vazgeçilmemesi durumudur. Sorunun üstüne kararlılıkla gidildiğinde çözüme erişme ve problemlere son verme ihtimali güçlenecektir.