Metabolizma Hızı, Vücut Kitle İndeksi ve Vücut Kompozisyonu Ölçüm Yöntemleri

Canlılarda yaşamın sürdürülmesi sırasında gerçekleşen biyokimyasal yapım ve yıkım reaksiyonların tümü metabolizma olarak tanımlanır. Metabolizma, anabolizma ve katabolizma olarak iki kısıma ayrılır. Anabolizma, basit yapıdaki moleküllerin, daha karmaşık yapıdaki moleküllerin sentezinde kullanılması için gerçekleşen biyokimyasal tepkimelerdir. Anabolizma, metabolizmanın yapım faaliyetleri olarakta bilinir. Katabolizma, kompleks moleküllerin daha küçük moleküllere parçalanması için olan biyokimyasal tepkimelerdir. Metabolizmanın yıkım faaliyetleri olarak da tanımlanabilir.

Metabolizma Hızı, Vücut Kitle İndeksi ve Vücut Kompozisyonu Ölçüm Yöntemleri

Metabolizma Hızı

Bazal metabolizma hızı, ılıman bir ortamda, 'hayatı sürdürmek için (kas kasılmaları, solunum ve beyin işlevi gibi fizyolojik işlevler) harcanan minimum enerji seviyesi olarak tanımlanır. Bazal metabolizma hızının ve dinlenme metabolik hızı çoğu zaman birbirinin yerine kullanılan benzer kavramlardır. Aralarındaki tek fark metodolojik olarak bazal metabolizma hızı uyanmadan kısa bir süre sonra (<45 dakika) ancak uyanıklık durumu gerçekleşmeden önce ölçülür. Dinlenme metabolitik hız ise tam bir uyanıklıktan sonra yani gün içerisinde ölçülür.

Vücut Kitle İndeksi

Vücut kitle indeksi (VKİ), vücut kütlesi ve boyu arasındaki ilişkiyi ifade etmek için kullanılan bir ölçüdür ve birimi kg∙m−2’dir. Kilogram cinsinden kütlenin, metre kare cinsinden yüksekliğe bölünmesiyle hesaplanır. Yağ vücut kütlesi ve kas vücut kütlesi arasında bir ayrım yapmamasına rağmen yağ kütlesini ölçmede ve değerlendirmekte yaygın olarak kullanılmaktadır.

Vücut Kompozisyonu Ölçüm Yöntemleri

Vücut komposizyonu; kas, yağ, kemik ve su gibi bileşenlerden oluşur. Vücut komposizyonunu ölçebilmek için kullanılan birtakım yöntemler vardır. Vücut komposizyonu ölçüm yöntemleri dolaylı (indirekt) ve doğrudan (direkt) yöntemler olarak ikiye ayrılmaktadır.

Laboratuvar Yöntemleri

Bu yöntemler genellikle sporcunun ekipmanın bulunduğu tesise ya da laboratuvar merkezini ziyaret etmesiyle kullanılmaktadır.

Çift-Enerjili X-Ray Absorbsiyometri
Toplam Vücut Suyu
Su Altı kütle ölçüm Yöntemi
Ultrason
Hava Değişim Platesmografisi
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)
Bilgisayarlı tomografi

Alan Yöntemleri

Bu yöntemler genellikle sporcunun tesise ya da laboratuvar merkezini ziyaret etmesine gerek duymadan pratik şekilde alan koşullarında vücut kompozisyonunu ölçebilen yöntemlerdir.

Antropometrik Ölçümler
Çevre Ölçümleri
Çap ölçümleri
Uzunluk ölçümleri
Bel çevre ölçümü
Bel Kalça Oranı
Skinfold (Deri kıvrım kalınlığı) Ölçüm Yöntemi
Biyoelektrik empedans

Enerji Hesaplamaları (Bazal Metabolik Hız)

Dolaylı kalorimetrik yöntem bazal metabolik hızı ölçmenin altın standart yöntemi olarak kabul edilir. Bu yöntem ile BMH ölçümü için solunumsal gaz analizörüne ihtiyaç vardır. Bu ölçümde kişi sabah uyanır uyanmaz ve aç karnına dinlenim durumundaki oksijen tüketimi, karbondioksit ve solunumsal değişim oranı yanıtları solunumsal gaz analizörü cihazıyla takip edilerek belirlenir. Cihazın pahalı ve ölçümün maliyetli olması ile birlikte yaklaşık 40-60 dakika arasında bir ölçüm süresinin olması yöntemin dezavantajıdır. Bu nedenle BMH tahmini için matematiksel denklemlere dayalı yöntemler geliştirilmiştir. Bunlar için de en geçerli olan denklem Harris ve Benedict yöntemine aittir. Harris ve Benedict’in BMH denklemi için kişinin vücut kütlesi, yaş ve boy değişkenlerine ihtiyaç vardır. Erkeklerin kadınlardan daha fazla kaloriye ihtiyacı olduğu için Harris ve Benedict yöntemi erkek ve kadın cinsiyete göre iki denkleme sahiptir.

Nabız Sayısı ve Kalori İlişkisi

Nabız sayısı dakikada 100 ila 160 atış arasında olduğu sürece nabız ve kalori harcaması arasındaki ilişki nispeten doğrusaldır. Bu doğrusal ilişki, egzersiz ya da fiziksel aktivite sırasında nabız sayısı ile yakılan kalori miktarının tahmin edilmesine yardımcı olur.

Sporcularda Enerji Tüketim Hesaplanması

Sporcuların beslenme programlarının planlanması, koşu verimliliği ve performans değerlendirmeleri için egzersiz sırasındaki enerji tüketim hesaplamaları önemlidir. Egzersiz sırasındaki enerji tüketimi ölçümünde birçok farklı yöntem vardır. Bunun için en geçerli yöntem dolaylı kalorimetre yöntemidir. Ancak, ölçümün maliyetli, uzun sürmesi ve teknik personele ihtiyaç olmasından dolayı egzersiz sırasında enerji tüketim hesaplamaları için pratik yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemler matematiksel eşitliklere dayalı olarak egzersiz sırasındaki enerji tüketimini tahmin etmektedir. Bu yöntemler arasında sıklıkla kullanılan iki farklı eşitlik Dünya Sağlık Örgütüne ve Amerikan Spor Hekimleri Derneğine aittir.

Çift İşaretli Su

Çift işaretli su yöntemi, gün içerisindeki toplam enerji tüketiminin ölçülmesinde altın standart yöntem olarak kabul edilir. Bu ölçüm için, bireye önce döteryum (2H) ve oksijen-18 (18O) kararlı izotoplarını içeren sulu çözelti verilir. Çözelti içerisindeki işaretlenmiş izotoplar vücut sıvılarında dağılmaya başladıktan sonra, vücuttaki 2H ve 180 seviyelerini belirlemek için idrar numunesi alınır. 7-14 günlük bir zaman diliminin ardından izotoplardaki azalmayı incelemek için ikinci bir idrar numunesi alınır.

Adım ölçerler (Pedometre)

Elektronik adımsayar, araştırmacılar için bireylerin elde ettiği fiziksel aktivite miktarını değerlendirmeye yardımcı olan değerli bir araçtır. Üst ekstremitenin herekete katıldığı taşıma, itme veya çekme aktivitelerini algılayamama gibi bazı sınırlamaları vardır. Ek olarak, pedometreler fiziksel aktivitenin bileşenlerini (yani yoğunluk, sıklık, süre) tespit edemezler.

Kalp Atım Hızı

Kalp atım hızı, büyük kas gruplarını içeren dinamik aktiviteler için oksijen tüketimi ile doğrusal olarak ilişkili olduğundan, egzersiz sırasında kabul edilebilir ölçüde bir enerji harcaması tahmini sağlayabilir.