Özel Gereksinimli Bireylerde Eğitsel Oyunlar

Gelişim açısından normal süreçleri takip edebilen birey, toplumda bağımsız bir şekilde yaşamlarını sürdürebilmeleri için elzem beceri özelliklerini çevrelerindeki insanları gözlem yoluyla kazanmaktadırlar. Çocuk okul yaşamındaki eğitim öğretim becerisini yaşamın diğer alanlarında kullanarak sergilemektedirler (Özyürek 1983; Snell 1993). Ancak, özel gereksinime sahip engelli çocuklar, çoğunlukla normal gelişimdeki çocuklara göre sosyalleşme durumlarında eksiklikler yaşayabilmektedirler. Özel gereksinime sahip çocukların sosyalleşme özellikleri normal gelişim gösteren çocuklara oranla sınırlı seviyede kalabilmektedir (Huang ve Cuvo 1997). Bunun yanında sosyal alandaki beceri özelliklerin birçoğu özel olarak planlanmış bir eğitim faaliyeti ile kazandırılabilecek davranış şeklini içermektedir (Gresham 1997).

Tipik gelişim gösteren bireylerde olduğu gibi özel gereksinimli bireylerinde sosyalleşebilmesi, akranları tarafından kabul görmeleri ve akran reddine uğramamaları açısından sosyal becerilerin ve sosyal davranışların yeteri düzeyde gelişmiş olması gerekmektedir. Çünkü özel gereksinimli bireylerin de çevreleri ve akranları ile sosyal etkileşime girebilmeleri açısından sosyal beceriler ve sosyal davranışlar önem arz etmektedir (Ballı, 2010). Özel gereksinimli bireylerin sosyal becerileri ve sosyal davranışları yeteri düzeyde gelişmezse bu durum çevreleri ile etkileşim ve uyum açısından zorluklar yaşamalarına neden olabilmektedir. Özel gereksinimli bireylerin sosyal beceri ve sosyal davranışlarının gelişebilmesi için daha erken yaşlarda gerekli tedbirler alınmalı ve sosyal entegrasyonuna yönelik çalışmalar yürütülmelidir.

Dünyada ve Türkiye’de engelli ve engellilik kavramlarının birçok farklı tanımı yapılmaktadır. Bununla birlikte en kapsayıcı tanımı ise şu şekilde açıklanabilmektedir; insanın doğum öncesi, doğum anı ve doğum sonrası bazı nedenlerden (hastalık, kaza vb.) kaynaklı olarak; zihinsel, bedensel, işitsel, görme, dil ve konuşma, sosyal hayatında, aile ve mesleki hayatında, duyuşsalbilişsel yetenek ve özelliklerinin olumsuz etkilenmesi sonucu tipik gelişim gösteren bireylerden farklılık göstermesi durumuna engellik denilirken, bu duruma sahip bireyler ise engelli bireyler olarak isimlendirilmektedir (DSÖ, 2021).

İnsanlarda engel durumu ve engelli olma tarihsel süreç içerisinde hep varolmuş bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanlar çeşitli koşullarda ve zamanlarda ortaya çıkabilen bu engellik durumunu yaşamın parçası olarak görmüş ve günümüze gelinceye kadar engelli bireylere davranış ve bakış farklı değişimler içermiştir. Tarihi süreç içerisinde insanın yaşam biçimi, beslenme olanakları, yaptığı iş, doğum ve sonrası yaşadığı hastalıklar sonradan ortaya çıkabilen engellilik durumu için sıklıkla görülebilen problemleri içermektedir. Örnek olarak Roma ve Spartalı toplumlarda ebeveynin görüşü önemsenmeksizin devlet doğuştan engellilik özelliğine sahip çocukları öldürmekte, yaşam içerisinde de engellilerin horlanmasına ve dışlanmasına karşı herhangi bir önlem almamaktaydı. Bu dönemde batıl bir inanış olarak engelli bireyler ölümüne kadar aç bırakılma durumu ile karşı karşıya bırakılmışlardır. Engelli doğan çocukların ebeveynlerinin günahlarından dolayı Tanrı tarafından cezalandırıldıkları düşüncesi hakimdi. Ebeveyn engelli dünyaya gelen çocuğunu öldürebilir ya da satabilirdi. Köle pazarlarında satılan engelli çocuklar ayrıca eğlence amaçlı etkinliklerde de kullanılmaktaydı.

Özel gereksinimli bireylerde engelli sınıflandırması çoğunlukla bireyin zihinsel, görsel, işitme ve fiziksel alanlarda gösterdiği yetersizlik/ eksiklikler olarak değerlendirilir. Ancak her bireyin özellikleri ve ihtiyaçları birbirinden oldukça farklı olduğu, engelliliğin kendine özgü olduğu, birden fazla engelliliğe eşlik edildiği, teşhis konulduğu ve eğitimlerinde daha uygun düzenleme ve planlamaya ihtiyaç duyulduğu için farklı başlıklar altında ele alındığı görülmektedir.

Özel gereksinimli bireyler sahip oldukları özellik ve yetersizliklerinden dolayı diğer bireylerden ayrılırlar. Fakat bu durum özel gereksinimli bireylerin tipik gelişim gösteren bireylerle eşit olmadığı anlamına gelmemektedir. Toplum özel gereksinimli bireylerin sorunlarına çözüm bulmakla, önlemler almakla yükümlüdür. Böylelikle özel gereksinimli bireylerin farklı özellik ve yetersizliklerinden daha çok sosyal olarak toplumda varlıkları üzerinde durulmuş olunmaktadır (Aykara, 2010, s.5- 8).