Eğitsel Oyunlarda Motivasyon
Dünyanın hızla değiştiği ve geliştiği günümüzde eğitim sisteminden beklenen değişiklik ve gelişmelere uyum sağlayacak bireyler yetiştirmek eğitim sisteminin temel amaçlarından biridir. Yaparak yaşayarak yaratıcılık, karar verme, problem çözme, kendini ifade edebilme, çevresine uyum sağlama gibi becerileri etkili bir şekilde kullanan bireyler yetiştirmek gerekmektedir. Erken yaşlarda kazanılacak bu beceriler ve bilgilerin kalıcı olarak yaşantı haline gelmesi için en etkili eğitim ve öğretim yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir (Sarı, 2017). Çevreye uyum sağlayabilmek amacıyla tüm eğitim programları ve alanları içerisinde yeni yöntem ve tekniklerin kullanılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu yöntemlerden biri de yaparak yaşayarak öğrenme süreci içerisinde aktif katılım, eğlenerek kalıcı öğrenmeyi sağlayabilmeyi amaçlayan eğitsel oyun yöntemi sayılmaktadır (Atakul, 2022; Nur, 2019; Yıldırım, 2012).
İnsan hayatında her yaş ve zamanda oyun var olmuştur. İnsanların var oluşundan bu zamana kadar çevresini anlamlandırması ve tanımaya çalışması oyunlarla başlamıştır (Gençoğlu 2010; Korkmaz 2007). Oyunlar, yaşamımızın tamamında her yaşta farklı hedefler kazandırmaya odaklı etkinliklerdir (Özyürek ve Çavuş, 2016). İnsanlar hayatının her döneminde özellikle de bebeklik ve çocukluk dönemlerinde oyundan zevk alırlar (Çoban, 2006). Oyunun uygulanma biçimleri, bireyselliğe uygunluğu, birçok bakış açısıyla yorumlanabilmesi gibi sebeplerden dolayı tanımlanması zordur.
Oyun sadece eğlence aracı değildir. Eğitim-öğretim faaliyetleri ve oyun, ayrılmaz bir ikili olarak görülmektedir (Hanbaba, 2011). Oyun ortamını çocuk doğal bir ortam olarak düşünür ve bu ortamda oldukça özgür davranarak engellemeleri önemsemez. Böyle bir ortamda yaratıcılığını kullanıp geliştirme fırsatı yakalar (Sel, 2000). Oyunun çocuk üzerindeki etkisini bilen bir öğretmen, amaca ulaşmak için öğrenileni pekiştirerek çocuğun eğlenerek öğrenebilmesini kolaylıkla sağlar. Öğretmenler, öğrencilerin aktif olacağı, yaparak yaşayarak öğrenebileceği, ezberden uzak öğretimler gerçekleştirmelidir (Saracaloğlu & AldanKarademir, 2009). Eğitsel oyunların eğitim sürecinde kullanımı, yapılandırmacı yaklaşıma uygun olmakta, öğrencilerin aktif katılımıyla oluşturulan bilgilerin unutulmasını azaltmakta ve böylece öğrencilerin duygularına hitap edilebilmektedir (Çangır, 2008).
Bireylerin bir davranışı yerine getirmek adına sahip oldukları isteklilik ve yatkınlığı belirleyen önemli kavramlardan birisi motivasyondur. Motivasyon genel olarak hem içsel yani kişiye bağlı hem de dışsal yani çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Çocuklarla belirli davranışların yordanması ve tekrarlanma olasılığının arttırılmasını sağlayan motivasyon kavramı, çocukların kimi derslerde istekli bir şekilde katılım gösterirken kimi derslerde daha isteksiz ve çekingen olmaları ile de örneklenebilir. Bu isteklilik düzeyi açısından motivasyonun bir bireyin bir konu, ders veya alana yönelimi adına enerji bulmasını sağlayan bir kavram olduğu ve kişiyi güdülediği söylenebilir (Akbaba, 2006). Güdülenme ise genel olarak kişinin bir işi yapabilmek adına harekete geçmesini sağlayan faktörlerle karşı karşıya gelmesi anlamına gelir. Genel olarak kişilerin güdülenme şekilleri ve onları güdüleyen faktörler farklılaşmaktadır. Örneğin kimi öğrenciler ailenin ve öğretmenin ilgi, sevgi ve takdiri ile güdülenirken bir diğeri kendi ile veya bir arkadaşıyla rekabet etmekten güdülenir. Güdülenme motivasyonla ilişkili bir kavram olup öğrenmeye hazır bulunmuşluk için önemli kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar.
İnsanların davranış değişikliklerini ortaya koymasında ve oluşturmasında motivasyon önemi bir olgudur. Bu bakımdan eğitim ile motivasyon kavramları işlevleri bakımından bir biriyle doğrudan ilişkili görülmektedir. Günümüzde farklı alan ve dsiplinler de motivasyon kavramı sıkça kullanılmasına rağmen eğitim uygulamalarında motivasyon uygulamalarına sıkça rastlanmamaktadır (Cengiz, 2009). Ancak öğrencilerin eğitim uygulamalarında en yüksek verimi gerçekleştirebilmesi için motivasyon nitelikleri göz önünde bulundurulması gereken yapıyı oluşturmaktadır. Örneğin, okul ve sınıf ortamlarında meydana gelen disiplin olaylarının, öğrenme güçlüklerinin önemli bir kısmının kaynağı motivasyon eksikliğidir. Eğer öğrenci kimi derslere karşı veya okula karşı olumsuz tutum geliştirmişse ve öğrenme ortamından zevk almıyorsa ders dışı faaliyetlere yönelecektir. Bunun önüne geçmek ancak öğrencilerin ilgisini derse çekmekle mümkün olabilmektedir.
Günümüz toplumlarında insanların çağın gereklerine uygun olarak yetişebilmesi öğrenme uygulamalarının farkında olan motivasyon düzeyi yüksek insanlar ile mümkün olabilmektedir. Bu bakımdan motivasyonun arttırılması için günümüzde okul ortamlarında öğrencilerin öğrenme ortamlarında aktif katılımlarının sağlandığı sınama yanılma yöntemleriyle birlikte aktif öğrenme ortamı oluşturulmalıdır (Cengiz, 2009). Bununla birlikte öğrenciler derslere aktif katılım sağladıklarında öğrenme ilgisi artış gösterecektir. Aktif katılımın sağlanmasında en önemli uygulama eğitsel oyun uygulamalarıdır. Eğitsel oyun yardımıyla öğrencinin aktif olması sağlanabilecek, öğrenmenin merkezinde olması sebebiylede motivasyon düzeyi artış gösterecektir (Fidan, 2012).