Eğitim Sosyolojisinde Temel Yaklaşımlar

Eğitim sosyolojisi sosyolojinin bir alt disiplinidir.

Eğitim sosyolojisi sosyolojinin kavram, kuram, model ve yaklaşımlarından yararlanır.

Bu bağlamda eğitim sosyolojisi, ele aldığı konuları araştırırken, sosyolojideki temel yaklaşımlardan da yararlanır.

Sosyolojide, sosyalin veya en genel anlamda toplumun nasıl bir varlık olduğu, nasıl işlediği, nasıl bir düzene sahip olduğu ve nasıl değiştiği gibi sorulara temel düzeyde açıklamalarda bulunan, sosyologlara topluma yönelik bakış açısı sağlayan en genel açıklamalara “yaklaşım” denilmektedir.

Temel sosyolojik yaklaşımlar 5 (beş) kategoride değerlendirilebilir. Bunlar: Yapısal işlevselcilik, çatışmacılık, yorumculuk, feminizm ve postmodernizmdir. Yapısal işlevselcilik ve çatışmacılık görece eski ve yaygın yaklaşımlardır. Her iki yaklaşım da ele aldığı konuları geniş ölçekte değerlendirir.

Yapısal işlevselciliğe göre eğitim sosyal bir kurumdur. Yapısal işlevselcilik eğitimi yerine getirdiği işlevlere göre çözümler. Eğitim kültürün aktarılması, ekonominin ihtiyaç duyduğu insan gücünün yetiştirilmesi, yenilik yaratma ve siyasal liderler yetiştirme gibi birçok işlevi yerine getirir. Bu yaklaşımın en önemli temsilcisi Emile Durkheim’dir.

Yapısal işlevselcilik eğitimi yerine getirdiği işlevlere göre inceler. Bu yaklaşımın en önemli temsilcisi Emile Durkheim’dir.

Çatışmacı yaklaşım toplumdaki eşitsizliklere ve bölünmelere odaklanır. Yapısal işlevsel yaklaşımın aksine, toplumdaki mücadele, gerilim ve çatışma üzerinde durur. Bu yaklaşımın en önemli temsilcileri şunlardır: Karl Marks, Luis Althusser, Bovles ve Gıntıs, Pıerre Bourdıeu, Paulo Freıre.

Çatışmacı yaklaşım eğitimi bir üstyapı kurumu olarak inceler. Sınıfsal bir bakış açısıyla eğitimdeki sorunları ele alır. Bu yaklaşımın başta “yeni Marksçı görüş” olmak üzere birçok çeşidi vardır.

Yorumcu yaklaşım, yapısal işlevsel ve çatışmacılığın aksine, eğitimle ilgili etkileşimlere, okulda, derslikte meydana gelen ilişki ve süreçlere yoğunlaşır.

Yorumcu yaklaşım, yapısal işlevsel ve çatışmacılığın aksine, eğitimle ilgili etkileşimlere, okulda, derslikte meydana gelen ilişki ve süreçlere yoğunlaşır. Bu yaklaşım etkileşime, simgelere ve anlama odaklanır. Okulda ve sınıftaki öğretmen -öğrenci ve öğrenci etkileşimine odaklanır. Küçük ölçekli (mikro) bir yaklaşımdır.

Yorumcu yaklaşım yapısal işlevselci ve çatışmacı yaklaşımın eksik bıraktıkları veya görmedikleri noktaları tamamlamıştır.

Feminist yaklaşım, eğitime kadın bakışından ve daha çok eşitsizlik çerçevesinde yaklaşır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin nedenleri ve sonuçları üzerinde durarak, bu eşitsizliklerin giderilmesini hedefler.

Feminist yaklaşım şu konulara odaklanır: eğitimde cinsiyetçilik, ders kitaplarında kadınlarla ilgili olumsuz kalıp yargılar, eğitimde cinsiyet temelli eşitsizlikler ve gizli müfredat.

Feminist yaklaşım eğitimle ilgili konuları geniş ölçekte; makro boyutta ele alır.

Postmodernist yaklaşım eğitim alanındaki son gelişmelerden birisidir. Bu yaklaşım kendisini modernite eleştirisi üzerine inşa eder. Akıl, bilim, özgürlük, hakikat, ilerleme gibi moderniteyle ilgili ilkeleri sorgular.

Dokümanlar Postmodernist yaklaşım eğitim alanındaki son gelişmelerden birisidir. Bu yaklaşım kendisini modernite eleştirisi üzerine inşa eder. Akıl, bilim, özgürlük, hakikat, ilerleme gibi moderniteyle ilgili ilkeleri sorgular.

Postmodernizm eğitimde ademi merkeziyeti ve çok kültürcülüğü savunur. Eğitimde bütünsel, genel geçer bilgiden ziyade, bireyin bakış açısına göre yapılandırılan göreceli bilgiyi savunur. Postmodernizm, özellikle yeni teknolojilerin eğitimde yeni dönüşümler yaratacağını ileri sürer.