Elektronik Ticaret ve Hukuk

Elektronik iletişimin yaygınlaşması ile dünyada yaşanan değişim az ya da çok tüm ülkeleri etkilemiş, bunun sonucunda da mevcut hukuk sistemlerinde değişiklikler ve eklemeler zorunlu hâle gelmiştir. İnternet hukuku kavramı böylece ortaya çıkmış ancak her ülkenin bu yeniliğe reaksiyon gösterme hızı aynı olmamıştır.

İnternetin hukuk sistemleri üzerindeki etkilerini üç başlık altında incelemek mümkündür: İnternet üzerinde meydana gelen hukuksal bir olayın (Suç işlenmesi, ticari faaliyet yapılması vb.) tarafları farklı hukuk sistemlerine tabi olabilir. İnternet ortamı maddi işlemlere ve maddi delillere dayalı hukuk süreçlerine elektronik işlem ve belgelerin entegre edilmesi sorunları da beraberinde getirmektedir. İnternet kullanımı ile birlikte internetten önce mevcut olmayan işler, olaylar ve olgular meydana gelmeye başlamıştır. Dolayısı ile tüm bu işlerle ilgili hukuki düzenlemelerin de yapılması gerekmektedir.

Elektronik ticaretle ilgili olarak yapılan uluslararası düzenlemelerin temelinde elektronik veri değişimi vardır. Elektronik veri değişiminde verilerin alınması, kabulü, hukuki geçerliliği ve uygulanabilirliği, delil niteliği ve tarafların sorumluluğu gibi konular düzenlenmiştir.

Elektronik ticaret hukukunun alt yapısını oluşturan ilk düzenlemeler de ticari sözleşme çerçevesinde elektronik imza, elektronik veri, elektronik belge gibi konularda yapılmıştır.

Elektronik ticaret hukukunun oluşmasında en önemli rol uluslararası kuruluşlara aittir. Bu durum elektronik ortamın küresel çapta bir ticaretin alt yapısını oluşturması ile açıklanabilir. Küresellik kavramı ortak hukuk ihtiyacını meydana getirmiş, doğal olarak uluslararası kuruluşların bu sorumluluğu üstlenmesi gerekmiştir. Elektronik ticaret ile ilgili hukuksal düzenlemeleri gerçekleştiren dört önemli uluslararası kuruluş vardır: Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, OECD ve Dünya Ticaret Örgütü.

Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından 1995 yılında 26 sayılı tavsiye kararı olarak elektronik veri değişimine ilişkin kurallar belirlenmiştir.

Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu tarafından 1996 yılında son şekli verilen Model Elektronik Ticaret Yasasının amacı, ulusal yasa hazırlayıcılarına birtakım kurallar vererek yasal engellerin nasıl aşılabileceğini ve elektronik ticaret için nasıl daha güvenli bir yasal çevrenin yaratılabileceğini göstermektir.

8 Haziran 2000 tarih, 2000/31 sayılı, AB Elektronik Ticaret Direktifi, bilgi toplumu hizmetlerinin üye ülkeler arasında serbest dolaşımını sağlamak amacıyla hazırlanmış olup direktifte elektronik sözleşmeler ve bunların hukuki neticelerine ilişkin de önemli hususlar bulunmaktadır.

OECD bünyesinde 2002 Temmuz ayında İletişim Ağları ve Bilgi Sistemlerinin Güvenliği İçin Rehber adı altında üye ülkelere bazı esaslar önermiştir

Dünya Ticaret Örgütü elektronik ticarette özellikle alt yapı sağlanması ve standartlaşma konularında önemli düzenlemeler yapmıştır.

Türkiye’de elektronik ticaret için gerekli hukuksal düzenlemelerin önemli bir kısmı yapılmış ve yapılmaya devam edilmektedir.

Elektronik imza 23 Ocak 2004 tarih ve 25355 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 23 Temmuz 2004’de yürürlüğe giren Elektronik İmzanın Düzenlenmesi Hakkında Kanun” ile düzenlenmiştir. Bu kanunda elektronik imza “başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veri” olarak tanımlanmaktadır.

E-ticaret işlemlerinde vergi miktarlarının saptanması ve vergilerin tahsil edilmesi hem hükûmetler ve hem de iş dünyası açısından oldukça önemlidir.

E-ticaretin vergilendirilmesinde uyulması gereken temel ilkelerle ilgili 1998 yılında Ottowa’da OECD tarafından düzenlenen konferansta vergilendirmeye ilişkin temel çerçeve kurallar oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu konferansta eticaretin vergilendirilmesi için temel ilkeler; tarafsızlık, sadelik ve basitlik, etkinlik ve adalet, esneklik, idare ve uyum maliyetlerinin düşük olması ve çifte vergilemeden kaçınma olarak belirlenmiştir.

Gerek geleneksel ticarette, gerekse elektronik ortamda yapılan diğer ticari işlemlerde tüketicilerin hakları, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve bu kanun çerçevesinde hazırlanmış yönetmeliklerle korunmaktadır.