Spor ve Rekreasyon Alanları Kapsamında Playback Tiyatro

Çıkış noktasında J. L. Moreno (1889-1974)’nun "herkes katılımcı herkes aktör" felsefesi bulunan Playback Tiyatro’da, seyircilerin ve aktörlerin yaratıcılardan oluşması hedeflenmiştir. Playback sahnesinde her şey yalnızca bir kez yaratılır ve var olur. Yaratıcılık, 'an' ile sınırlıdır ve burada seyircilerin duyguları, düşünceleri ve öyküleri oynanır.

Spontanite Tiyatrosu, yeni olanın ve tekrar edilemeyenin tiyatrosudur ve bu nedenle geleneksel tiyatro ile taban tabana zıttır. "Yaşamın sahnesini yaratma" düşüncesi içerisinde, geçmişte bireyin üzerinde iz bırakan bir anı, sahnede spontaniteden yararlanılarak canlandırılır. Bunu yaparken; zaman bastırılıp uzatılabilir, olaylar ise kronolojik bir dizgede sıraya konularak aktarılır. Oyuncular yansıtıcı aktörlerdir, başkasının hayatından bir olay paylaşırken bunu eşzamanlı bir yapıda sunabilirler. Oyuncular sahnelerin nasıl kullanılacağını kendileri ayarlar ve tanımlarlar. Playback Tiyatro’da aktarım genellikle sözsüz ifadelerle, mimikler aracılığıyla yapılır ama bu hiç söz kullanılmadığı anlamına da gelmez. Anlatıcı son derece önemlidir ve Playback Tiyatro’da tekrardan kaçınılmaz.

Playback Tiyatro, gerek eğitimde, gerek sanatsal üretimlerde, gerekse toplumsal değişim girişimlerinde izleyenlerin de öykülerini anlatarak katıldıkları, gösteri amacı grubun iradesine kalan doğaçlama bir etkinliktir.

Bireysel öykülerden yola çıkan Playback Tiyatro'da oyunun içeriği önceden tasarlanabileceği gibi anlık da gelişebilir. İzleyici ile etkileşim halinde, emprovizasyondan beslenen Playback Tiyatro, uygulama esnasında izleyicinin dikkatini uyanık tutar. Grup içinden öyküsünü anlatmak isteyen biri sahneye çıkmadan önce katılımcılar ve izleyiciler arasında diyaloğa bağlı bir güven ortamı yaratılır.

Playback Tiyatro, sanat, sosyal etkileşim ve ritüelin kesişiminden oluşmaktadır. Burada sanat alanından; estetik duygusu, anlamlılık, orijinallik, çok yönlülük, takım çalışması ve öykü dili alınmıştır.

Sosyal etkileşim kümesinden ise; olay yönetimi, güvenli atmosfer, psikolojik bilgi, kapsayıcılık, sosyal konularda farkındalık ve açıklayıcı dil Playback Tiyatro’ya etki etmektedir.

Ritüeller noktasında; kurallara uymak, aşkın duygu, benötesi boyut, dönüşümün hedefi ve büyüleyici dil Playback Tiyatro’nun oluşumunda yer almaktadır.

Playback Tiyatro oyunları işbirliğine dayanmaktadır. Çünkü anlatıcı, katılımcılar ve izleyenler bir bütünün parçalarıdır. Playback Tiyatro, toplumsal problemleri çözüme ulaştıran, grup içine katılan bireylerin hem farkındalıklarını kazanmalarına hem de ekip ruhunu tatmalarına olanak sağlayan bir yapıdır.

Bu yapının; öyküler, sahneleme biçimleri, diyalog, yönetici, müzik, dekor, sahne ve seyirciden oluşan bileşenleri insanları kültürel konservelerden, memur oyunculardan uzaklaştırarak, spontanitelerini ve yaratıcılıklarını bulgulamaları yoluna sevk eden etmenlerdir. Dolayısıyla geleneksel sahneleme yöntemlerindeki, oyun metninden yola çıkan, reji, oyuncular ve gerçekçi bir dekor anlayışının bileşkesinde sunulan tiyatro sanatı ile örtüşmez.

Yaratıcı eylemin üç unsuru: spontanite, sürpriz duygusu ve gerçek olmayandır. Yaratıcı oyun içinde dramaturginin yerini ise creaturji almıştır

Spontanlığı, yaratıcılığı ve grup bilincini gerektirmesi bakımından Playback Tiyatro gerek birçok takım sporları yapan sporcularla, gerekse rekreasyon çalışmaları yapan kişilerle uygulanabilir ve yarar sağlar. Çünkü üç alan içinde de yer alan oyun kavramı, insanların oynayarak eğlenebileceğini, öğrenebileceğini, deneyimleyebileceğini, özgüvenini sağlayabileceğini ve takımdaşlık ruhunu yaşayabileceğini göstermektedir.