Maliyet Hesapları

Maliyet, gider, harcama ve ödeme kavramları açıklanmıştır. Üretim işletmeleri bilânçosunda yer alan ilk madde ve malzeme, yarı mamuller, mamuller, artık ve hurdaların maliyetlerinin belirlenebilmesine ilişkin muhasebe kayıtları yapılmıştır.

İşletmelerin işlevlerini yerine getirirken katlandıkları giderleri türüne veya fonksiyonuna göre “7 Maliyet Hesapları” altında belirlenmiş, ilgili hesaplara kaydedilmesi anlatılmıştır. Giderlerin türlerine göre izlenmesi 7/B seçeneği, giderlerin işlevlerine göre kaydedilmesi 7/A seçeneği olarak belirtilerek örnek monografi yapılmıştır.

İşletmede katlanılan giderler, ister türüne ister işlevine göre takip edilsin, ilk olarak ilgili gider hesabına kayıtlanır. Eş zamanlı olarak alt hesap kırımı yapılarak, gider yerlerine (merkezleri) göre kayıtlanır. Gider merkezlerinde toplanan giderler, esas üretim yerleri, yardımcı üretim ve hizmet yerleri ile faaliyet gider yerleri olarak işletmenin örgüt yapısına göre oluşturulur. Giderlerin gider yerlerine makul ölçütlerle dağıtılmasına I.Dağıtım denir. Örnek olarak, üretim işletmesinin toplam elektrik gideri (KW/saat x ücret), hangi bölümde ne kadar tüketildiğini doğru ölçebilecek bir anahtar kullanılarak dağıtılır. A üretim bölümünün ne kadar, yemekhanenin ne kadar veya araştırma laboratuvarının ne kadar elektrik kullanmış olduğu saptanır. Bu gider türü gider yerlerine pay edilerek ilgili hesaplara kayıtlanır. Örnek vermek gerekir ise, A üretim atölyesinin kullandığı elektrik “730 Genel Üretim Giderleri” hesabına, araştırma laboratuvarının kullandığı elektrik gideri tutarı “750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri” hesabına kaydedilir.

Gider Merkezlerinde toplanan giderler, yardımcı üretim ve hizmet yeri giderleri, esas üretim yerlerine veya faaliyet gider yerlerine dağıtılmalıdır. Bu dağıtıma II. Dağtımı denir. II. Dağıtım yapılmasının asıl nedeni bir ürün üretmeyen, çıktısı olmayan yardımcı hizmet ve üretim yerleri giderlerin maliyet taşıyıcılarına doğru yüklenebilmesi için öncelikle sebep–sonuç ilişkisi kurularak basit, kademeli, planlı ve matematik yöntemine göre esas üretim yerlerine veya faaliyet gider yerlerine paylaştırılmasıdır. Örnek olarak, yardımcı hizmet gider yeri olan “Yemekhane ”de oluşan tüm giderlerin A üretim yerine ve fabrika müdürlüğü, araştırma laboratuvarı gibi gider merkezlerine dağıtılmasıdır. Çünkü A üretim bölümü çalışanları yemekhane giderlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ayrıca A üretim bölümünde üretilen mamullerin maliyetini doğru belirlemek için de gereklidir. Bu ünitede basit dağıtım yöntemi kullanılarak %30 ve %70 oranında dağıtılmıştır.

Üretim merkezlerinde toplanan giderler ise III. Dağıtım olarak, ortaya çıkan mamuller, yarı mamuller veya artıklara paylaştırılarak, üretilen bir birim mamulün maliyeti belirlenmiş olur. Doğru bir şekilde tespit edilmiş ürün maliyetine makul bir kâr payı ilave edilerek satış fiyatı belirlenir.

Dönem gideri olarak kabul edilen, araştırma, pazarlama, satış ve yönetim giderleri ise “ 690 Dönemin kârı ve zararı” hesabına yansıtılır. Örnek olarak, “750 Araştırma Giderleri, 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri, 770 Genel Yönetim Gideri ile 780 Finansman Giderleri, yine aynı adlı yansıtma hesapları vasıtasıyla sonuç hesaplarına (630, 631-632, 660-661 gider hesaplarına aktırılır. Bu hesaplar ise kâr zarar hesabında toplanır.