Dönem Sonu Mali Tabloların Düzenlenmesi – Döneme İlişkin Bir Uygulama

Mali tablolar, varlık ve kaynaklardaki değişiklikler ile işletmenin faaliyet sonuçları mali durumu kâr veya zararı hakkında bilgi sağlamak, işletmeyle ilgili taraflara karar almalarında yardımcı olmak ve gelecekteki para ile ilgili olayları değerlendirmeye yardımcı olacak bilgiler sağlamak amacıyla mali tablolar hazırlanırlar.

Mali tablolar; bilanço ve gelir tablosu, fon akım tablosu, nakit akım tablosu, öz kaynak değişim tablosu, kâr dağıtım tablosu, satışların maliyet tablosudur.

Bilançonun düzenlenirken, mali tablolar ilkelerindeki esaslar dikkate alınır.

Bilançonun aktifinde yer alan varlıklar, paraya dönüşme hızlarına göre en çok likitten en az likite doğru (likidite esasına göre), pasifinde yer alan kaynaklar ise en kısa vadeliden başlayarak en uzun vadeli kaynağa doğru sıralanırlar. Buna da eksijibilite esasına göre denir. İşletmeler bilançolarını hazırlarken keyfi olarak rast gele değil, birbirleriyle karşılaştırılmalarda kolaylık ve anlamlılık sağlamak amacıyla önceki ünitede verilen hesap tipi ya da rapor tipi bilanço formunda hazırlanmalıdır.

Gelir tablosu, işletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net kârını veya dönem net zararını kapsar.

Satışların Maliyeti Tablosu, gelir tablosunda yer alan satışların detaylı maliyetini gösteren tablodur. İşletmedeki dönem içinde olan stok hareketlerini, satılan ticari malların, üretimde kullanılan ilk madde ve malzemelerin ve verilen hizmetlerin detaylandırılmış şekilde maliyetini göstermek üzere gelir tablosunu tamamlayıcı nitelikte ayrı bir tablo olarak satışların maliyeti tablosu düzenlenir. Fon Akım Tablosu, bir dönem içinde bir işletmenin faaliyetlerini finanse etmek için sağladığı kaynakları ve bu kaynakların kullanıldığı yerleri özetleyen, finansal durumdaki değişmeleri fon akım tablosunda görülür.

Fon akım tablosunda kullanılan fon ifadesi ile, tüm finansal araçlar anlamında net işletme sermayesi anlamında para ve para benzerleri kastedilmektedir.

Buna göre de;

i) Fon Akım Tablosu,

ii) Nakit Akım Tablosu,

iii) Net İşletme Sermayesindeki Değişim Tablosu düzenlenir.

Bir mali yıl içinde yapılan mali nitelikli işlemlerin öncelikle kaydedilmesi, sınıflandırılması yapılır. Ardından dönemsonuna gelindiğinde kullanılmış tüm hesaplar genel geçici mizana aktarılır.

Dönemsonu işlemleri diye de ifade edeceğimiz envanter işlemleri yapılıp, kesin mizan çıkarılır. Mizanda tutar sütunları toplamı eşit olmalı ve kalan sütunları toplamı da eşit olmalıdır. Eşitlik sağlanamamışsa bu durum hata olduğunun göstergesidir. Hesaplar tekrar kontrol edilmeli ve hata bulunmalıdır.

Eşitlik sağlandıktan sonra kesin mizanın kalanlar sütunu dönem sonunda çıkarılacak olan bilançoyu verir. Yani kesin mizanda kalanlar sütunundaki hesaplar ve bunlara ait rakamlar bilançoya aynen aktarılır ve dönem sonu bilançosunu oluştururlar.

Gelir gider hesapları da belli bir sıralamaya göre dizildiğinde Gelir Tablosu oluşturulmuş olur. Gelir tablosunda çeşitli kârlar vardır. Örneğin satışlardan satış iade ve indirimleri düşülüp, STMM indirildikten sonra kalan brüt satış K/Z dır.

Bundan faaliyet gideri diye tanımlanan Ar-Ge, pazarlama satış dağıtım ve genel yönetim giderleri düşüldüğünde Faaliyet K/Z’na ulaşılır. Buna olağan gelirler toplanıp olağan giderler ve finansman giderleri düşüldükten sonra bulunan Olağan K/Z’dır. Varsa olağandışı gelir ve giderler toplanıp çıkarılır ve Dönem K/Z ‘na ulaşılır. Kar çıkmışsa vergi karşılığı hesaplanıp ayrılır ve vergi sonrası bu kâra Dönem Net Karı /Z denir.