Afet Yönetimine Giriş ve Aşamaları
Bir afetin meydana gelmesini önlemek ya da önlenemiyorsa bu afetten kaynaklı ortaya çıkabilecek zararları en aza indirebilmek için çalışmaların gerçekleştirildiği aşama zarar azaltma aşamasıdır.
Dünya üzerinde nasıl, ne zaman ve nerede olacağı önceden kestirilemeyen afetler, insanların can ve mal kayıplarına yol açan tehlikelerin başında gelmektedir. Bazı afetler, afet meydana gelmeden önce alınan tedbirler sayesinde önlenebilir olsa da bazı afetleri önleyebilmek mümkün değildir. Özellikle büyük afetler sonucu birçok birey hayatını kaybetmekte veya kol, bacak vb. gibi uzuvlarında kalıcı hasarlar oluşabilmektedir. Bu nedenle afet sonrası meydana gelebilecek kayıp ve zararları en asgari seviyeye indirebilmek için afetin oluştuğu bölgeye temel ihtiyaç malzemeleri ile alanında uzman sağlık ve arama-kurtarma faaliyetlerini yürütecek personellerin mümkün olabildiğince hızlı bir şekilde sevk ve idaresi sağlanmalıdır.
Bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesi hususunda meydana gelecek gecikme ve küçük hatalar afetzedeler üzerinde telafisi güç zararlar doğurabilmektedir. Bu nedenle afetler sonrasında ortaya çıkabilecek zararları mümkün olabilen en asgari düzeye indirebilmek için etkin bir afet yönetim organizasyonu yapılması gerekmektedir.
Etkin bir afet yönetiminin gerçekleştirilebilmesi, afet öncesi, afet esnası ve hemen sonrası ile afet sonrası safhalarda yapılması gereken faaliyetlerin hem koordineli bir şekilde hem de bu alanda eğitim almış uzman kişiler tarafından yapılmasına bağlıdır. Bu safhalarda koordinasyon sağlanarak gerçekleştirilen faaliyetler sayesinde afetler engellenemese bile afetten doğacak zararlar mümkün olabilen en asgari seviyeye indirilebilecektir.
Afet öncesi safhası zarar azaltma, önceden hazırlık ve erken uyarı aşamaları olmak üzere üç aşamada incelenmektedir. Afet esnası ve hemen sonrası safhası kurtarma, ilk yardım ile geçici barınma faaliyetlerinin gerçekleştirildiği aşamalardan oluşmaktadır. Afet yönetiminin son safhası olan afet sonrası safhası ise iyileştirme ve yeniden inşa faaliyetlerinden oluşmaktadır.
Bireyin normal yaşamını devam ettirmesine engel olacak herhangi bir afet vuku bulmadan, olası can ve mal kayıplarını önleyebilmek ve afetle birlikte ortaya çıkacak olan zararların en aza indirilebilmesini sağlamak amacıyla bir dizi önlemlerin alınması gerekmektedir. Alınacak bu önlemler afet yönetim süreci içerisinde ilk aşama olan “afet öncesi” aşamasını oluşturmaktadır.
Bireylerin normal yaşamı devam ederken meydana gelen afet esnasında ve hemen sonrasında olağan dışı bir yaşam süreci başlar. Bu süreçte ilk yapılması gerekenler, arama-kurtarma ve tahliye çalışmaları ile hayatını kaybeden bireylerin defin işlemleridir. Bu sürecin ilk hedefi ve en önemli adımı ise insan hayatı kurtarmaktır. Bu nedenle bu adımın hızlı ve etkili bir şekilde atılması gerekmekte olup beraberinde bir kriz yönetim sürecini de başlatmaktadır.
Bu kriz yönetim sürecinde afetzedelerin gıda, su, giyim ve barınma ihtiyaçlarının karşılanması ile afette hasar görmüş yapılardan kaynaklanabilecek zararların en aza indirgenmesi gerekir (Park 1991). Yukarıda sözü edilen bu çalışmaların tamamı “afet esnası ve hemen sonrası” safhasını oluşturmaktadır.
Afet yönetim sürecinin son aşaması olan afet sonrası safhası, herhangi bir afet meydana geldikten sonra afetzedelerin sosyoekonomik kayıplarının mümkün olan en kısa sürede giderilmesi ve günümüz teknolojisine uygun, güvenli bir şekilde hayatlarını devam ettirebileceği yaşam alanlarının oluşturulması, kısacası bireyin normal yaşantısına döndürülmesi için alınan gerekli önlemler bütünüdür.
Ünitenin tamamında detayları verilen afet yönetiminin her aşamasında gerçekleştirilmesi gereken davranışların incelenmesi durumunda afetin öncesi, esnası ve sonrasının birbirinden bağımsız olarak değerlendirilemeyeceği açıkça görülmektedir.
Gelişmişlik düzeyi yüksek olan ülkelerde afet meydana gelir gelmez, o ülkede yaşayan bireyler afetzedelerin zararlarının karşılanması için maddi destek sağlamaktadır. Bununla beraber afet sonrası kamuoyunun ilgisini sürekli kılmak için yardım kampanyaları düzenlenmekte ve oluşturulan medya yapımları ile bu süreç desteklenmektedir. Bu olaylar afetzedelerin zararlarının kısa sürede karşılanabilmesine ve afet öncesi yaşantılarına hızla geri dönebilmelerine olanak sağlamaktadır.