Afet Yönetiminde Ülkemizde Karşılaşılan Sorunlar ve Yaşanmış Afet Örnekleri

Afet yönetimi “afet öncesi”, “afet esnası ve hemen sonrası” ve “afet sonrası” olmak üzere üç aşamadan oluştuğu kabul edilmektedir. Ülkemizde afet yönetimi kavramı AFAD kurulmadan önce genellikle afet esnası ve sonrası aşamalarında yapılan faaliyetler olarak bilinmekteydi. Hâlbuki afet yönetimi gelişmişlik düzeyi yüksek ülkelerde yukarıda sözü edilen üç aşamanın tamamını kapsamaktadır. Çünkü tüm dünyada afetin zararlarını mümkün olabilecek en asgari düzeye indirgeyebilmek amacıyla tümleşik afet yönetimine geçilmesi ve afet öncesi aşamada (Zarar Azaltma ve Hazırlık) yapılması gereken faaliyetlerin etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ülkelerde kalkınmayı sekteye uğratacak afetlerden doğan zararların azaltılması ayrı bir öneme sahiptir.

Etkin bir afet yönetimi sergileyebilmek için öncelikle karşılaşılabilecek sorunların tahmin edilmesi ve bu sorunlara çözümler üretilmeye çalışılması gerekmektedir. Ülkemizde afet yönetiminde karşılaşılan genel sorunlar TBMM Deprem Riskinin Araştırılarak Deprem Yönetiminde Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Meclis Araştırma Komisyonu (2010) tarafından araştırılmıştır. Bu sorunlar: 1-Kanunlar ve toplumun dinamikleri göz önünde bulundurularak afet sonrası yardım ve yara sarma politikalarına öncelik verilmesi gerekliliği 2- Yasalara ve yönetmeliklere uymamanın yeterli yaptırımı bulunmaması 3- Afetlere maruz kalındığında afet bölgesini daha iyi tanıyan yerel yönetimler tarafından verilmesi gereken faaliyet kararlarının üst makamlar tarafından verilmiş olması 4- İmar düzenlemeleri yapılırken afet konusu ihmal edilmiş olması 5- Afet ve imar düzenlemeleri, birbirinden bağımsız ve yabancı hâle getirilmesi 6- İmar planlaması ve yapı denetimi konusunda gerçek denetim faaliyetlerinin yapılmamış olması ve gerekli teknik uygulama denetimlerinin gerçekleştirilmemesi 7- İmar planlaması hakkındaki kanun ve yönetmelikler, kaynak geliştirme, örgütlenme, fiziki düzenleme ve işletme konularında yaptırım gücüne sahip olmaması 8- Medya araçlarını kullanarak özellikle büyük bir afet olan deprem konusunda uzman olan bilim adamları tarafından toplumu tedirgin eden bazı açıklamaların yapılmasının uygun bir davranış olmadığı olarak saptanmıştır.

Ülkemizde başta deprem afeti olmak üzere afet yönetimince dikkate alınması gereken; riskleri tanımlayamama, mevzuat kaynaklı sorunlar, kriz yönetimi sorunları, kurtarma ve ilk yardım sorunları, ulaşım hizmetleri sorunları, güvenlik ve asayiş sorunları, insani yardım lojistiği sorunları, geçici barınma sorunları, altyapı sorunları ve mühendislik alanı ile ilgili sorunlardır.

Ülkemizde yaşanan Marmara depremine hazırlıksız yakalanmış olmasına rağmen Van Depremi sonrasında yapılan çalışmalar bu alanda bir çok aksaklığın giderildiğini görülmüştür. Van depremi sonrasında ortaya çıkan en büyük sorun koordinasyon eksikliğidir. Koordinasyon eksikliğinin temel nedeni arama-kurtarma faaliyetlerini yürüten gönüllülerin ve resmî görevli personellerin kriz merkezine danışmadan yaptığı bağımsız çalışmalardır.

Marmara depreminde ise afet yönetimi konusunda yaşanan sorunlar; kriz yönetimi sorunları, deprem sonrası yeni kurumsal ve yasal düzenlemelerle ilgili sorunlar, yerel yönetimlerle ilgili sorunlar, yeniden inşa sürecinde karşılaşılan hukuki sorunlar ve barınma konusunda kalıcı konutlarda ortaya çıkan sorunlar şeklinde sıralanabilir.