Afet Lojistiği

Afet lojistiği; afetzedelerin ihtiyaç duydukları insani yardım malzemelerinin, arama kurtarma ekiplerinin, afete müdahale için gerekli makine ve teçhizatlar ile her türlü kaynak ve bilginin etkin bir şekilde taşınmasının planlanması ve uygulanması süreçlerini kapsamaktadır. Etkili afet yönetiminin temeli; insani ihtiyaç malzemelerinin ve kurtarma ile tahliye ekipmanlarının doğru zamanda, doğru miktarlarda, iyi koşullarda ve en hızlı şekilde ihtiyaç duyulan yerlere ulaştırılmasına bağlıdır. Bu da afet lojistiğinin, etkin bir afet yönetiminin en önemli parçalarından biri olması gerektiği durumunu ortaya çıkarmıştır.

Afet lojistiğinin olmazsa olmazı hızlı olmaktır. Planlama, afet sonrası hızlı müdahale edebilmek için yapılmalıdır. Bu bağlamda; afet koordinasyon merkezlerinin ve dağıtım merkezlerinin yerleri, dağıtım merkezlerinde stoklanacak ihtiyaç malzemelerinin miktarları, bunların talep bölgelerine nasıl ulaştırılacağı, afet sonrası kullanılacak yolların neler olacağı önceden belirlenir.

Afet Lojistiği ile Ticari Lojistik Arasındaki Farklılıklar

Ticari lojistik faaliyetlerinde ürün veya hizmetler müşteriye belirli bir kâr amacı güdülerek ulaştırılmaktadır. Afet lojistiğinde ise mümkün olan en fazla sayıdaki ihtiyaç sahibine, adil ve hızlı bir şekilde yardım malzemelerinin ve/veya kurtarma ekiplerinin ulaştırılması temel amaçtır.

Afet lojistiği ile ticari lojistik arasındaki önemli farklardan biri de talep kavramındaki farklardır. Afet lojistiğinde talep bir afet sonucu ortaya çıkmaktadır; zamanı, büyüklüğü, yeri, niteliği belirsizdir oysa ticari lojistikte taleple ilgili çoğu şey belirlidir. Afet durumunda talep aniden çok yüksek miktarda oluşabilmektedir ki talebin bu davranışı afet lojistiği için tamamen bu durumun yönetilebilmesine özgü uygulamaları zorunlu kılmaktadır. Böylece lojistik faaliyetleri açısından ciddi bir farklılık oluşmaktadır.

Malzeme temin zamanları ticari lojistikte tedarikçi-üretici-müşteri zincirinden belirlenirken, afet lojistiğinde temin zamanı kendiliğinden “sıfır” olarak belirlenmektedir. Çünkü afet olduğu anda talep ortaya çıkmaktadır ve bu talep karşılanmalıdır.

Ticari lojistikte dağıtım merkezlerinin yerleri, büyüklükleri ve sayıları belirli metotları kullanarak rahatça şekilde belirlenebilmektedir. Oysa afet lojistiğinde afetin tipi, yeri, büyüklüğü belirsiz olduğundan bu tesislerin yerleştirilmesi ve dağıtım ağının tasarlanması oldukça zordur.

Afet Lojistiğinde Karşılaşılan Zorluklar

Afet lojistiğinde operasyonların yönetimini zorlaştıran afetlere özgü; dar zaman aralığı, belirsiz insani ihtiyaçlar, birbirlerini hiç tanımayan ya da çok az tanıyan müdahale ekiplerinin kısa süre içinde bir araya gelip birlikte çalışma zorunlulukları, sayıca çok fazla kaynağın mümkün olan en kısa sürede bölgeye intikali ve onların koordinasyonu gibi durumlar mevcuttur.

Deprem, sel, kasırga, toprak kayması gibi afetlerde ulaşım altyapısı ciddi hasar görebilir bu nedenle yardım malzemelerinin afet bölgesine ulaştırılması zorlaşır.

Afet lojistiği faaliyetlerinde çalışabilecek eğitim ve deneyime sahip yeterli iş gücüne sahip olmamak da önemli problemlerden biridir.

Afet Lojistiğinin Süreçleri

Afet lojistiği faaliyetlerin içeriğine göre üç farklı aşamada incelenebilir.

Afet öncesi hazırlık: Bu aşamada, afet öncesi planlama, satın alma, dağıtım sistemleri ağ tasarımı ve taşımacılık ve depolama faaliyetleridir.

Afete müdahale: Müdahale aşamasının özü, afet sonucu oluşan duruma doğru ve hızlı bir şekilde tepki verebilmektir. Yapılacak ilk iş afetzedelerin can güvenliğinin sağlanması daha sonra beslenme, barınma ihtiyaçlarının karşılanmasıdır.

Genel olarak afet müdahale faaliyetleri olarak tahliyeler ve güvenliğin sağlanması, arama-kurtarma çalışmaları, haberleşme hizmetlerinin düzenlenmesi, afet sonucu yardım malzemeleri ve personel ihtiyacının doğru ve hızlı şekilde belirlenmesi, yaralılar için geçici arama-kurtarma merkezlerinin kurulması, insani yardım malzemelerinin arama-kurtarma merkezlerine ve afet bölgelerine ulaştırılması ve dağıtımı söylenebilir.

Afet sonrası iyileştirme: İyileştirme aşaması, afetten etkilenen tüm unsurları (toplum, binalar, ulaşım altyapısı vb.) en azından afet öncesi durumlarına döndürmeyi amaçlayan bir süreçtir. Bu süreç müdahale sürecinden hemen sonra yapılacak iyileştirme planlamaları ile başlar.

Türkiye'de Afet Lojistiği Çalışmaları

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD); bütünleşik afet yönetimi sistemi kapsamında, afet risklerinin belirlenmesi, zarar önleyici önlemlerin alınması, afetlere hazır olma kapsamında proje ve planlar yapılması, müdahale ve koordinasyonun etkin olması ve afet sonrası iyileştirme çalışmalarının planlı şekilde yönetilmesinden sorumludur.

Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), her türlü ve ölçekteki afet için müdahale çalışmalarında görev alacak tüm kamu ve sivil kurum ve kuruluşlar ile gerçek kişilerin görev ve sorumluluklarını belirleyip, bu paydaşların koordinasyon içinde çalışmalarını sağlayacak yol haritalarını kapsamaktadır.

TAMP’ta müdahalede yürütülen hizmetlerin niteliğine göre oluşturulan 28 hizmet grubu bulunuyor. Bu hizmet grupları ile afet sonrası ilk dakikadan itibaren afetzedeler için beslenme, kalacak yer, güvenlik, psikolojik destek, lojistik vb. faaliyetleri için kim hangi görevi yapacak hepsi detaylıca belirlenmiştir. Lojistik ve bakim servisi adi altında bulunan 5 hizmet grubu ile afet lojistiği faaliyetlerinin yürütülmesi planlanmaktadır. Bu 5 hizmet grubu; Hizmet Grupları Lojistiği Hizmet Grubu, Ayni Bağış Depo Yönetimi ve Dağıtım Hizmet Grubu, Teknik Destek ve İkmal Hizmet Grubu:, Uluslararası Destek ve İşbirliği Hizmet Grubu, Kaynak Yönetimi Hizmet Grubu.

Afet sonrasında ihtiyaç malzemelerinin afet bölgelerine istenilen şekilde ve zamanında ulaştırılabilmesi için Türkiye çapında 22 lojistik merkez kurulmuştur.

Ayrıca TAMP’ın bilişim altyapısı olan Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) ile müdahalede görevli olan tüm kurum ve kuruluşları talep ve kaynak yönetimi yapabilecekler, oluşturulan iletişim ağı sayesinde ortak karar-destek mekanizmalarıyla daha hızlı koordinasyon mümkün olabilecektir.