Dış Ticaret Teşviklerinde Dünyadan Örnekler
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) dünya ticaretine yön veren; ticareti şekillendiren ve teşvik eden temel kuruluş konumundadır. Kuruluşu 1944 yılında dünya ticaretinin serbestleştirilmesi için düzenlenen Bretton Woods Konferansı’na dayanmaktadır.
Bretton Woods Konferansında Uluslararası Ticaret Örgütü (ITO) kurulması hedeflenmiştir. Uzun yıllar devam eden GATT görüşmeleri örgütün yeniden kurulmasını gündeme getirmiş ve bu kapsamda Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurulması kararlaştırılmıştır. DTÖ, 1 Ocak 1995 tarihinde kurulmuş ve örgüt merkezi İsviçre’nin Cenevre şehrindedir. GATT’ın zaman içerisinde gerçekleştirmiş olduğu çok sayıda hukuki belge ve anlaşma DTÖ’ün kurulmasına zemin hazırlamış ve 1995 yılında yerini DTÖ’ne devretmiştir.
Türkiye 26 Mart 1995 tarihinde DTÖ’nü kuran anlaşmayı imzalayarak örgütün kurucu üyeleri arasında yerini almıştır.
DTÖ’nün dünya ticaretinin artmasını teşvik eden iki önemli uygulaması bulunmaktadır. Bunlar En Çok Kayrılan Ülke Kuralı ve Ulusal İşlem Kuralıdır.
En Çok Kayrılan Ülke Kuralına göre, bir üye ülkenin diğerine verdiği bir ticari ödünü (tarife indirimi gibi) veya sağladığı bir kolaylığı, arasında en fazla kayrılmış ülke anlaşması bulunan diğer bütün ülkelere de aynen sağlamalıdır.
Uluslar İşlem Kuralı ise yurt içinde uygulanan vergi ve öteki müdahalelerde yerli mallarla yabancı mallar arasında fark gözetilmeden hepsine yapılacak uygulamanın aynı olmasını ifade etmektedir.
Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ), ulusal gümrük idarelerinin etkili ve verimli çalışmalarını sağlamak ve geliştirmek amacıyla 1952 yılında Gümrük İş birliği Konseyi adı ile kurulmuş bağımsız hükümetler arası bir kuruluştur.
Gümrük İş birliği Konseyi, 1994 yılında Dünya Gümrük Örgütü adını almıştır. Günümüzde 180’e yakın ülke örgüte üye olmuş bulunmaktadır.
Türkiye 1953 yılında örgüte üye olmuş ve o tarihten beri DGÖ’nün faaliyetlerine katılmaktadır.
Belçika, Fransa, İtalya, İngiltere ve ABD’den bir grup iş adamı, Birinci Dünya Savaşı’nın yıkımlarından kurtulmak ve ekonomik refahı arttırabilmek için her yerde kendilerini temsil edebilecek bir organizasyon kurmaya karar verdiler. Bu doğrultuda 1919 yılında ABD'nin Atlanta şehrinde uluslararası bir kuruluş olan Uluslararası Ticaret Odası (ICC) kuruldu.
Dünya ticaretine yön veren en önemli kuruluşların başında yer alan ICC'nin amacı; korumacılıkla mücadele, uluslararası ticaretin ve iş birliğinin geliştirilmesi, özel teşebbüsün güçlendirilmesi, uluslararası iş dünyasının gerektirdiği şartların düzeltilip standart hâle getirilmesi şeklinde tanımlanmıştır.
ICC’nin Türkiye Komitesi ilk defa 1930 yılında Hükûmetin tavsiye ve onayı ile ticaret odaları, borsalar, ofisler, ticari ve sınai birlikler, dernekler ve diğer mali, iktisadi, ticari kuruluşların üye olabilecekleri bir kuruluş olarak İstanbul Ticaret Odasında kurulmuştur. 1953 yılında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) nezdinde ICC Türkiye Milli Komitesi yeniden oluşturulmuş olup hâlen faaliyetlerini bu kurum bünyesinde yürütmektedir.
Almanya’da ihracatı teşvik etmede uygulanan en önemli politikalardan biri İhracat Kredi Garanti (Hermesdeckung) sistemidir. Sistem Alman şirketlerinin yurt dışındaki ihracat alacaklarının ödenmemesi hâlinde ihracatçılara garanti sağlamaktadır.
Fransa ihracat kredi ajansı Compagnie Française d'Assurance le Commerce Extérieur (COFACE), ihracatta finansal risklere karşı şirketlere çözümler sunan bir kredi sigorta kuruluşudur. COFACE, 1946 yılında kurulmuş bir kamu kuruluşu idi.
Ancak 1994 yılında hükûmet tarafından özelleştirilmiş; şuanda ticari bir kuruluş olarak faaliyet göstermektedir. İhracat alacaklarını politik ve ekonomik riskler açısından değerlendirerek sigortalamaktadır. Bu sayede Fransız dış ticaret şirketlerinin dünya çapında etkinliğini ve rekabet edebilirliğini teşvik etmektedir.
Japonya’da uygulanan teşviklerin genel amacı sürekli ve sürdürülebilir bir ekonomik büyüme gerçekleştirebilmek; istihdamı arttırmak ve teknolojik gelişmeyi hızlandırmaktır. Bu kapsamda uygulanan ihracat kredi sigortası Japan Bank for International Cooperation (JBIC) tarafından yürütülmektedir.
ABD teşvik sistemi ise iki bölümden oluşmaktadır. Bunlar Federal teşvikler ve Eyalet Teşvikleri. Federal teşviklerin temel amacı vergi politikalarıdır. Eyalet teşvikleri ise daha spesifiktir.