Sınır Ticareti ve Sınır Ticaret Merkezleri

Sınır ticareti, sınır illerinin ihtiyaçlarının bir kısmının sınır komşusu ülkelerden ithalat yoluyla daha düşük maliyetle karşılanması ve bu illerimizden ihracatın artırılması suretiyle söz konusu illere ekonomik ve ticari canlılık kazandırılması amacıyla yapılan ticari işlemlerdir.

Ülkemizde Doğu Anadolu Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınır ticaretinde hedef bölge olarak belirlenmiş ve çalışmalar bu bölgeler üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bu kapsamda sınır ticareti uygulaması iki temel işlevi yerine getirmektedir:

Birincisi, bölge halkının temel ihtiyaçlarının bir kısmı sınır ticareti aracılığıyla komşu ülkelerden temin edilebilmesidir.

İkincisi ise bölgede ihracatın geliştirilmesi suretiyle dış ticaret altyapısının ve kültürünün yaygınlaştırılmasıdır.

Sınır ticareti iki farklı yöntemle yapılmaktadır. Bunlardan biri sınır ticareti yapmaya yetkili illerde gerçekleşen sınır ticareti; diğeri ise sınır ticareti merkezleri aracılığıyla gerçekleşen sınır ticaretidir.

Bakanlar Kurulu Kararı ile ülkemizde 17 ilde sınır ticareti yapılmasına izin verilmiştir. Buna göre yetkili gümrük kapılarından ikisi Gürcistan’a, ikisi Nahcivan’a, dördü İran’a, dördü Irak’a ve beşi de Suriye’ye açılmaktadır.

Sınır ticaret merkezleri, sınırda kurulan ve sınır ticareti kapsamında ihracat ve ithalat yapılabilen alanların yer aldığı yerlerdir. Bu alanlara kurulan işletmeler Sınır Ticaret Merkezi Mağazası olarak adlandırılmaktadır. Gümrük mevzuatı kapsamında birtakım avantajlardan yararlanabilmek için sınır ticaret merkezleri Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi dışında addedilen yerler olarak kabul edilmektedir.

Bu kapsamında ülkemizde dört ilde sınır ticaret merkezleri kurulmuş bulunmaktadır. Bunların üçünde İran’la karşılıklı ticaret yapılırken biri ile ise Nahcivan’la ticaret yapılmaktadır.

İllerde sınır ticaretine ilişkin tüm hususlarda karar vermeye yetkili organ, İl Değerlendirme Komisyonu’ dur. Komisyon oybirliği ile karar vermektedir.

Komisyonun sekretarya hizmetleri İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yürütülmektedir.

“Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar” kapsamındaki sınır illerinde en az iki yıldan beri yerleşik olarak faaliyet gösteren esnaf ve tacirin sınır ticareti yoluyla ithalat ve ihracat yapabilmelerini ve ilgili Sınır Ticaret Merkezinde mağaza kiralayabilmelerini teminen ilk aşamada ilgili valilikler tarafından Sınır Ticareti Belgesi düzenlenmektedir.

Sınır Ticareti Belgesi sahibi esnaf ve tacir ticaret yapabilme ön izni aldığı anlamına gelmektedir.

İthalat Uygunluk Belgesi sınır ticareti kapsamında ithalat yapma yetkisi veren bir belgedir. İllerde yerleşik esnaf ya da tacirler, İthalat Uygunluk Belgesi almak üzere İl Değerlendirme Komisyonu sekretaryasına yani İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası’na başvuruda bulunmalıdır.

İl Değerlendirme Komisyonu tarafından müracaatları uygun görülen esnaf veya tacir adına her bir ürün için bir İthalat Uygunluk Belgesi düzenlemektedir.

Sınır Ticaret Merkezleri, sınır ticareti kapsamında kurulan mağazaların bulunduğu ve iki sınır ili arasında ticaretin yapıldığı yerlerdir. Sınır Ticaret Merkezleri, sınır ticareti yapılmasına izin verilen ilin valiliğinin talebine istinaden Ticaret Bakanlığının koordinasyonunda; Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı temsilcilerinden oluşan bir komisyonun oybirliğiyle yapacağı teklif üzerine Ticaret Bakanı’nın onayı ile kurulmaktadır.

Sınır ticareti kapsamında yapılacak ürün giriş ve çıkışı işlemleri iki şekilde yapılmaktadır. Bunlar ya yetkili gümrük kapısı üzerinden ya da Sınır Ticaret Merkezinden gerçekleşmektedir.

Gümrük işlemle aşağıdaki şekilde gerçekleşmektedir:

Sınır ticareti kapsamındaki ithalat ve ihracat işlemleri için gümrük beyannamesi düzenlenmektedir.

Sınır ticareti yoluyla yapılacak ithalatta tek ve maktu vergi uygulanmaktadır. Yani vergiler mükellefler arasında ayrım yapılmaksızın eşit olarak tahsil edilmektedir. Bu kapsamda Gümrük Vergisi oranı sıfır, Katma Değer Vergisi ile Özel Tüketim Vergisi oranları ise tam olarak hesaplanmaktadır.

İthalatta, Ticaret Bakanlığınca ilgili sınır ili için bildirilecek ithalat kotaları ya da ithalat değer limitleri esas alınmaktadır.

İthalat işlemlerinde, İl Değerlendirme Komisyonu kararı kapsamında düzenlenen İthalat Uygunluk Belgesi gümrük idaresince istenmektedir.

Bir esnaf veya tacir, İthalat Kotası ya da İthalat Değer Limiti kapsamında ayda azami (toplam) 75.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirasına kadar değerde eşya ithal edebilmektedir.

İthalat işlemlerinde, eşyanın ilgili komşu ülkede üretildiğine veya imal edildiğine dair sözkonusu ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen menşe şahadetnamesi gümrük idaresince aranmaktadır.

İbraz edilecek menşe şahadetnamesinde, ilgili komşu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği ya da Konsolosluğunun tasdiki gümrük idaresince aranmaktadır.

Üçüncü ülke menşeli ürünlerin sınır ticareti kapsamında ithalatına izin verilmemektedir.