Dış Ticarette Gümrükleme İşlemleri

Gümrük Teşkilatı

Gümrük teşkilatı Ticaret Bakanlığı bünyesinde iki genel müdürlük, 16 bölge müdürlüğü ve 147 gümrük müdürlüğünden oluşmaktadır.

Gümrük Mevzuatı ve Gümrük Tarifeleri

Gümrük mevzuatı 4458 Sayılı Gümrük Kanunu çerçevesinde oluşturulan yönetmelikler, tebliğler ve yönergelerden oluşmaktadır.

Gümrük tarifeleri 3 kısımda ele alınır. Bunlardan ilki, ithal edilen eşyanın gümrük kıymeti üzerinden yüzde olarak alınan ad‐valorem gümrük tarifesidir. İkincisi, eşyanın ağırlık, uzunluk, hacim ve adet gibi özellikleri üzerinden alınan spesifik vergilerdir. Üçüncü olarak ise hem ad‐valorem tarife hem de spesifik tarife ile alınan karma tarifedir.

Bağlayıcı Tarife Bilgisi

Bağlayıcı Tarife Bilgisi için mükellefin herhangi bir yerde sınıflandırılamayan ticarete konu eşya için idarenin görüşüne başvurması mümkündür. İlgili birimler, eşyanın pozisyonunu belirleyerek bunu resmî yazı ile mükellefe bildirmektedirler. Bu resmi belge Bağlayıcı Tarife Bilgisi olarak tanımlanır.

Eşyanın Menşeinin Belirlenmesi

Dış ticarette eşyanın milliyeti olarak adlandırılan menşe kavramı, bir eşyanın hangi ülkeye ait olduğunun belirtilmesi için kullanılan bir kavramdır. Dış ticaret işlemlerinde farklı ülkelerden gelen eşyalara farklı uygulamalar yapılabilmektedir. Örneğin bazı ülkelerinden ithal edilen bazı eşyalardan hiç gümrük vergisi alınmazken, bazı ülkelerden ithal edilen aynı eşyalardan gümrük vergisi alınabilmektedir. Bu durum eşyanın hangi ülkeye ait olduğunun, dış ticarette çok şey ifade ettiğini göstermektedir. Günümüzde çok az eşyanın üretimi tamamen tek bir ülkede yapılmaktadır. Birçok eşya üretim aşamasında birden fazla ülkede işlem görmektedir. Dolayısıyla eşyanın menşeinin belirlenmesi kolay bir uygulama değildir.

Eşyanın Gümrük Kıymeti

Eşyanın gümrük işlemlerinde kullanılmak üzere tespit edilen değeri, eşyanın gümrük kıymetini ifade eder. Serbest dolaşımdaki bir eşyanın kıymeti ile aynı eşyanın gümrük kıymeti farklıdır. Ancak serbest dolaşımdaki eşyanın kıymeti gümrük idaresini ilgilendirmezken, hem ihraç edilecek eşyanın, hem de ithal edilecek eşyanın kıymeti gümrük idaresini yakından ilgilendirir. Gümrük idaresi eşyanın kıymetinin gerçek veya gerçeğe yakın bir değer olmasını bekler ve her aşamada bunun kontrolünü yapar.

Eşyanın gümrük kıymeti, gümrük yönetmeliğindeki usul ve esaslar çerçevesinde belirlenmektedir. Tespit yöntemleri altı adettir. Bu altı yöntem rastgele değil sıralı olarak uygulanır. Bu yöntemler sırasıyla, satış bedeli yöntemi, aynı eşyanın satış bedeli yöntemi, benzer eşyanın satış bedeli yöntemi, indirgeme yöntemi, hesaplanmış kıymet yöntemi ve son yöntemdir.

Özet Beyan

Özet beyan, eşyanın taşıyıcısı veya acentesi ya da bunların temsilcisi tarafından düzenlenen, taşımaya ve taşıma konusu eşyaya ilişkin genel bilgilerin yer aldığı bir beyandır. Beyan taşıyıcı veya temsilcisi tarafından yazılı olarak veya elektronik ortamda (BİLGE sistemi ile) gümrük idarelerine yapılır. Giriş ve Çıkış özet beyan formları kara, deniz ve havayolu taşımacılığında farklı süreler içerisinde idareye teslim edilmelidir.

Beyan Yöntemleri

Bir gümrük rejimine tabi tutulmak istenilen eşya bu rejime uygun şekilde yetkili gümrük idaresine beyan edilir. Gümrük Kanununun 59.maddesine göre rejim beyanı dört farklı yöntemle yapılmaktadır. Bunlar:

1) Yazılı Beyan Yöntemi,

2) Sözlü Beyan Yöntemi,

3) Bilgisayarlı Veri İşleme Tekniği Yoluyla Beyan Yöntemi

4) Başka Bir Tasarruf Yoluyla Beyan Yöntemidir.

BİLGE Sistemi

Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (BİLGE) ya da kısa adıyla Bilge sistemi, gümrük idarelerine sunulan Gümrük Beyannamesinin (TCGB) yazılım vasıtasıyla bilgisayar ortamında düzenlenerek, beyan edilmesini sağlayan bir programdır. Sistem ile bilgisayar ortamında gümrük beyannamesi sistematik bir şekilde doldurularak tescil edilmekte ve gümrük idaresi tarafından yükümlü beyanı kontrol edildikten sonra gümrük vergileri ödenebilmektedir. Kağıt üzerinde ilgili mevzuata göre doldurulan beyan formu ile elektronik sistemde düzenlenen form eş‐zamanlı yürütülmektedir.

Gümrük Rejimleri

Gümrük rejimi, gümrüğe gelen bir eşya için mevzuata ilişkin olarak usul ve esasa göre yapılacak işlemler bütünü olarak tanımlanabilir. Mevzuata göre her eşyanın tabi olduğu standart uygulamalar yanı sıra her rejimin kendine has bir takım farklı hükümleri vardır. 4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun ilgili hükümlerince belirtilmiş olan sekiz tür gümrük rejimi bulunmaktadır.

Bunlar;

1) Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi,

2) İhracat Rejimi,

3) Transit rejimi,

4) Gümrük Antrepo Rejimi,

5) Geçici İthalat Rejimi,

6) Dahilde İşleme Rejimi,

7) Hariçte İşleme Rejimi ve

8) Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi.