Dış Ticarette Fason ve Tevkifat İşlemleri: Muhasebe Kayıtları
Daha önceki ünitelerde kambiyo işlemleri, ihracat ve ithalat işlemlerine dair temel kavramlar ve ilgili mevzuat konuları ele alınmıştır. Bu ünitede dış ticaret işletmelerinde bu işlemlerin dışında karşılaşabilecekleri olaylara dair konular ele alınacaktır. Bu anlamda fason işlemleri, tevkifat işlemleri ve muhasebeleştirilmesi konularına yer verilmiştir.
Bu ünitede, dış ticarette özellikli konulardan olan fason işlemler, tevkifat işlemleri ve bu konulara ait muhasebe işlemleri ele alınmıştır.
Vergi mevzuatı açısında fason: hammadde ve yardımcı maddenin işi yaptıran tarafından işi yapana verilmesi, işi yapanın işçilik faturası karşılığında işi yapmasıdır. İmalatçı ihracatçı firmalar, yurt dışından aldıkları siparişleri tamamlamak için fason işlemler yaptırabilir. Yapılan bu işlemlerin hukuksal durumu, vergisel boyutu ve nasıl muhasebeleştirleceği bu işletmeler açısından önem arzeder.
Dış ticaret işlemlerinde Tevikat, bir diğer ele alınması gereken konularda biridir. Katma Değer Vergisi Kanunu’na göre, mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, işyerinin, kanunî merkezi ve iş merkezinin bulunmaması hallerinde ve gerekli görülen diğer hallerde Maliye Bakanlığı, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi işlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilir. Vergi alacağının emniyet altına alınması ile ilgili olarak yapılan tevkifat işlemleri işleme tabi olan taraflar ve devlet açısından ele alnıp değerlendirilmesi gereken bir konudur.
İmalatçı ihracatçı firmalar, yurt dışından aldıkları siparişleri tamamlamak için fason işlemler yaptırabilir. Fason işlemler için ödediği işçilik faturasında yer alan tutarı gider olarak kaydedebileceği gibi katma değer vergisi tutarını indirim konusu yapabilir.
Fason işlerde mamul bir bütün olarak üretilebileceği gibi, kısım kısım da yaptırılabilir.
Fason iş yapanların, başkalarına fason iş yaptırmaları, her iki fason iş bakımından tevkifat uygulamasına engel değildir.
Katma değer vergisinde tevkifat usulü ile uygulamada, KDV’nin tamamı için tam tevkifat uygulanabileceği gibi, belirli oranlarda taraflara sorumluluk yüklemek suretiyle de kısmi tevkifat uygulanabilir. Dolayısıyla tevkifat işlemleri ve muhasebesini “Kısmi Tevkifat” ve “Tam Tevkifat” olarak ikiye ayırmak mümkündür.
Kısmi tevkifat, tevkifata tabi (yapı, temizlik, özel güvenlik, iş gücü temini gibi) işlemlerde amaç; KDV tutarının ödenmesinde sorumluluğun bir kısmının işi yapana, bir kısmının da işi yaptırana yüklenmesidir.
Tam tevkifatta ise, tevkifata tabi mükellefiyetin Türkiye’de ikametgâhının, işyerinin, kanuni iş merkezinin bulunmaması gibi işlemlerde KDV tutarının ödenmesinde sorumluluk işi yaptırana yüklenmesi amaçlanır.
Tam tevkifat kapsamındaki işlemlerde, işlem bedeli üzerinden hesaplanan KDV'nin tamamı, mal veya hizmetin alıcıları tarafından tevkifata tabi tutulacaktır
Bu işlemlere ait muhasebe kayıtlarının nasıl yapılacağı dış ticaret işletmeleri için önem arz etmektedir.
Unutulmamalıdır ki, bu üniteden hedeflenen başarıya ulaşılabilmesi konuların teorisi ve yevmiye kayıtlarının dikkatlice incelenmesi ayrıca yapılan hesaplamaların sağlamasının öğrenciler tarafından gerçekleştirilmesine bağlıdır.
Bu konular tamamlandığında öğrenci, dış ticarette fason işlemler, tevkifat işlmeleri ve bu işlemlerin muhasebe kayıtlarının nasıl gerçekleştirileceğini öğrenmiş olacaktır.