İhracat İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi

İhracat işlemleriyle ilgili bazı temel kavramlar ve açıklamaları şöyledir.

İhracat, bir ülke sınırları içerisinde serbest dolaşımda bulunan malların (ülkede yetişmiş, üretilmiş veya başka ülkelerden ithal edilmiş) ve/veya hizmetlerin başka ülkelere satılmasına denir.

Fiilî ihracat, gümrük idaresi tarafından, ihracat gümrük beyannamesinin tüm işlemleri tamamlanarak ihracata konu olan malın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkış işlemidir.

Fiilî ihracat tarihi, ihracata konu olan malın Türkiye Gümrük Bölgesi’ni terk ettiğinin sınır gümrük idaresi tarafından beyan edildiği tarihtir

Döviz alım belgesi (DAB), İhracat bedellerinin ve ihracatçının bankası tarafından talep edilen banka komisyonlarının alışı yapılırken düzenlenen belgeye denir.

Döviz tevdiat hesabı (DTH), yurt içinde ve dışında yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin serbest tasarruflarında bulunan döviz veya efektiflere banka veya özel finans kurumlarına açtırdıkları tevdiat hesaplarıdır. Bu hesaplarda, hesap sahipleri serbestçe tasarrufta bulunabilirler.

Muhasebe açısından fiilî ihracat tarihi, muhasebe kayıtlarını gerçekleştirirken ihracat işlemlerinde tarihler farklılık arz edebilir. Farklı olması durumunda esas alınacak tarih fiilî ihracat tarihidir.

Muhasebe kayıtlarında esas alınacak döviz kuru, ihracat tutarı hesaplanırken gümrük beyannamesinde yer alan fiilî ihracat tarihindeki TCMB döviz alış kuru dikkate alınır. İhracat hâsılatı ile ilgili olarak yapılacak muhasebe kaydında Hesaplanan KDV Hesabı kullanılmayacak ve alacaklı tarafta sadece 601 YURT DIŞI SATIŞLAR HESABI kullanılacaktır.

Mal ihraç eden işletmeler, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında (TPKKH) 32 Sayılı kararın 8. maddesi gereğince, mücbir sebeplerden kaynaklanan gecikmeler hariç, fiilî ihraç tarihinden itibaren en çok 180 gün içinde yurda getirerek bankalara veya özel finans kurumlarına, Türk parası olması halinde belgelendirmek, döviz olması halinde ise DAB ile satmak zorundadırlar. Ancak ihraç bedeli dövizin %70’inin fiilî ihraç tarihinden itibaren 90 gün içinde ülkeye getirilerek bankalara veya özel finans kurumlarına satılması halinde, kalan %30’una karşılık gelen kısım üzerinde ihracatçılar serbestçe tasarrufta bulunabilirler.

120 ALICILAR hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan ürün ve hizmet satılarından kaynaklanan kısa vadeli ve bir belgeye dayanmayan (çek, senet vs..) yurt içi ve yurt dışı açık hesap alacakların izlendiği hesaptır. Yabancı paralı alıcılardan kaynaklanan alacaklar 120 ALICILAR hesabının yardımcı veya alt hesaplarında takip edilir.

Alıcılar hesabından kaynaklanan, ihracat ile ilgili cari dönemde ortaya çıkan olumlu kur farkları 601 YURT DIŞI SATIŞLAR hesabının alacağına, olumsuz kur farkları ise 612 DİĞER İNDİRİMLER hesabının borcuna kaydedilir.

Yurt dışı alacağın takip eden dönemlerde tahsil edilememesi durumunda alacakların değerlemesinden doğan olumlu kur farkları 646 KAMBİYO KARLARI hesabı, olumsuz kur farkları ise 656 KAMBİYO ZARARLARI hesabına aktarılır.

Yurt dışı ve yurt içi alıcılara yapılan mal ve hizmet satışları karşılığı yabancı para birimi üzerinden alınan senetler (bono, poliçe) 121 ALACAK SENETLERİ hesabında izlenir. Yabancı paralı alıcaklardan kaynaklanan alacak senetleri 121 ALACAK SENETLERİ hesabının yardımcı veya alt hesaplarında takip edilir.

İşletmenin faaliyet alanının dışında varlık satışı karşılığı aldığı senetler 136 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR hesabında takip edilir.

Yabancı paralı alacak senetleri elde ediliş tarihindeki TL karşılığı üzerinden kayıt altına alınır. Senet üzerinde faiz oranı belirtilmemişse değerleme gününde geçerli olan LİBOR esas alınır. Değerleme sonucu oluşan olumlu kur farkları 601 YURT DIŞI SATIŞLAR hesabında, olumsuz kur farkları ise 612 DİĞER İNDİRİMLER hesabında takip edilir.

Şüpheli alacaklar hesabı, ödeme süresi geçmiş, bu sebeple vadesi birkaç kez uzatılmış yazı ile birkaç kez istenmiş veya protesto çekilmiş ya da dava veya icra safhasına sevk edilmiş senetli ve senetsiz alacakları kapsar.

Tahsili şüpheli hale gelmiş olan ilgili alacak 128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR hesabına borç kaydedilerek normal alacaklardan (120, 121, 126 veya 127) çıkartılır. Daha sonra bu alacaklar için karşılık ayrılır; (654 KARŞILIK GİDERLERİ hesabı borçlandırılır, 129 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI hesabı alacaklandırılır).

Alacağın şüpheli hale geldiği gün yapılan kayıtta ortaya çıkan olumlu kur farkları 601 YURT DIŞI SATIŞLAR hesabına, olumsuz kur farkları ise 612 DİĞER İNDİRİMLER hesabına kaydedilir. Şüpheli alacağın tahsil edilmesi durumunda olumlu kur farkları 646 KAMBİYO KARLARI hesabına, olumsuz kur farkları ise 656 KAMBİYO ZARARLARI hesabına kaydedilir. Ayrıca 129 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI hesabı borçlandırılır, 644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR HESABI ise alacaklandırılır. Tahsiline imkân kalmayan alacaklara değersiz alacaklar denir.

İhracat işlemlerinde, yurt dışı alıcılardan peşin tahsil edilen, yabancı para cinsinden ihracat bedeli avanslarının izlendiği hesaptır. Alıcılardan alınan yabancı paralı sipariş avansları 340 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI hesabının yardımcı ve alt hesaplarında izlenir.

Avansın alındığı tarih ile kapatıldığı tarih arasındaki kur farklı ise ve avans cari dönem içerisinde kapatılmış ise, olumlu kur farkları 601 YURT DIŞI SATIŞLAR hesabında alacaklandırılarak, olumsuz kur farklar ise 612 DİĞER İNDİRİMLER hesabında borçlandırılarak izlenir.

İhracat kredisi yapılacak ihracatı finanse etmek için yurt içindeki bankalardan TL olarak alınan kredilerin izlendiği hesaptır. Hesap planında bu hesap Banka Kredileri hesabının yardımcı ve alt hesaplarında takip edilir.

İhracat için alınan kredile ile bu kredilere tahakkuk eden faizler bu hesabın alacağına, kredi karşılığında yapılan ödemeler ise borcuna kaydedilir.