Kambiyo İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi

Kasa hesabı, işletmenin elinde bulunan ulusal ve “Parayla Ölçülme Kavramı” gereği yabancı paraların TL karşılığının izlendiği hesaptır. Yabancı Paralar Kasası Hesabı, Tekdüzen Hesap Planında Kasa hesabının yardımcı hesabı şeklinde düzenlenmiştir. İşletmenin kasasında bulunan yabancı paralar bu yardımcı hesaba TL cinsinden işlem tarihindeki kur dikkate alınarak kaydedilir.

V.U.K’ nın 280. maddesine göre yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Yabancı paraların borsada kayıtlı olmaması durumunda, Maliye Bakanlığınca tespit ve ilan olunan kurlar esas alınarak değerleneceği ifade edilmiştir.

Değerleme gününde, yabancı paralar kasası ile ilgili olarak kayıtlı kur ile işlem tarihindeki kur arasındaki olumsuz kur farkları 656 KAMBİYO ZARARLARI HESABI’nın borcuna kaydedilir. Diğer taraftan kayıtlı kur ile işlem tarihindeki kur arasındaki olumlu kur farkları ise 646 KAMBİYO KARLARI HESABI’nın alacağına kaydedilir.

Yurt içindeki veya yurt dışındaki gerçek veya tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup henüz tahsil için bankaya verilmemiş veya bir borca karşılık ciro edilmemiş olan TL ve ya döviz cinsinden çekler 101 ALINAN ÇEKLER HESABI’nda izlenmektedir. Yabancı paralı alınan çekler bu hesabın yardımcı ve alt hesaplarında takip edilmektedir.

Döviz cinsinden çekler alındığında TCMB efektif döviz alış kuru üzerinden TL’ye çevrilir ve 101 ALINAN ÇEKLER HESABI’nın ilgili alt hesabı borçlandırılarak kayıt altına alınır. Tahsil edildiğinde veya üçüncü şahıslara ciro edildiğinde TCMB efektif döviz alış kuru, bankada TL’ye çevrildiğinde ilgili bankanın uyguladığı döviz alış kuru ve dönem sonunda yapılan değerleme işleminde ise Maliye Bakanlığının belirlediği kur üzerinden kayıt altına alınır. Bu işlemler sırasında ortaya çıkan olumlu kur farkları 646 KAMBİYO KÂRLARI HESABI’nın alacağına, olumsuz kur farkları ise 656 KAMBİYO ZARARLARI HESABI’nın borcuna kaydedilir.

İşletme adına yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kuruluşlarına yatırılan veya çekilen her türlü yabancı para birimi cinsinden Döviz Tevdiat Hesapları (DTH) ile ilgili tutarlar 102 BANKALAR HESABI’nın yardımcı ve alt hesaplarında izlenmektedir. Bankalarda açtırılacak döviz tevdiat hesapları vadeli veya vadesiz olabilir. Hesap planında vadeli ve vadesiz döviz tevdiat hesaplarını ayırmak işletmeler açısından faydalı olacaktır.

Merkez Bankası ve bankalar Türkiye’de ve yurt dışında yerleşik kişiler adına döviz tevdiat hesapları açabilirler. Bu hesaplar üzerinde sahipleri serbestçe tasarrufta bulunabilirler.

Getirilen yabancı paralara Döviz Alım Belgesi (DAB) düzenlenir. Bankalara açtırılan vadesiz döviz tevdiat hesaplarına yatırılan paralar o günkü TCMB alış kuru üzerinden TL’ye çevrilerek 102 BANKALAR HESABI’nın ilgili yardımcı veya alt hesaplarına borçlandırılarak kaydedilir. Bu hesaba yatırılan döviz, TL’ye çevrilerek ticari mevduat hesabına aktarılırsa, ilgili ticari mevduat hesabı borçlandırlırken ilgili DTH alacakladırılır.

Vadeli DTH ise para yatırılırken hesabın açıldığı tarihteki TCMB döviz alış kuru üzerinden TL karşılığı 102 BANKALAR HESABI’na borç kaydedilir. Vade sonunda yabancı para ticari mevduat hesabına aktarılırken 102 BANKALAR HESABI’nın borcuna kaydedilir. Alacağına ise yevmiye kaydının açıldığı tarihteki kur üzerinden üzerinden kayıt yapılır. Borç ve alacak arasındaki olumlu fark 646 KAMBİYO KARLARI HESABI’nın alacağına, olumsuz fark ise 656 KAMBİYO ZARARLARI HESABI’nın borcuna kaydedilir. Yabancı paralı DTH’ler Vergi Usul Kanunu’na (VUK) göre dönem sonunda TCMB kuru üzerinden değerlenir.

İşletmenin üçüncü kişilere olan borcuna karşılık bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı ödemeler 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ HESABI’nda izlenir. Yabancı Paralı Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabı bu hesabın yardımcı ve alt hesaplarında takip edilmektedir.

103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ HESABI ve dolayısıyla yabancı paralı yardımcı hesapları aktifi düzenleyici pasif bir hesaptır. Bu hesabın bakiyesi, bilançoda banka mevcutlarını kullanılacak tutara indirir. Bu hesap, işletmenin üçüncü kişilere olan borcuna karşılık çek keşide ettiğinde veya ödeme emri verildiğinde çek banka tarafından ödeninceye veya ödeme emri gerçekleşene kadar bu hesaba alacak kaydedilir. Verilen çek veya ödeme emri banka tarafından üçüncü kişilere ödendiği anlaşılınca ise bu hesab alacaklandırılır.

Yabancı paralı çekler dönem sonlarında Maliye Bakanlığı’nın belirlediği kur ile değerlenerek bilanço günündeki değerine getirilir. İleri vadeli çekler var ise bu çekler 321 BORÇ SENETLERİ HESABI’na aktarılır. Borç senetleri de dönem sonunda reeskont işlemine tabi tutulur. Ancak verilen vadeli çek reeskontundan kaynaklanan gelirler Vergiye tabi olmayan gelirdir.

İşletmeler geçici veya spekülatif amaçlı; faiz geliri, kâr payı sağlamak veya fiyat değişmelerinden faydalanmak üzere yurt içerisinde yerleşik firmaların hisse senedi, tahvil vs. menkul kıymetlerinden satın alabilecekleri gibi yurt dışında yerleşik firmaların döviz cinsinden menkul kıymetlerinden de satın alabilirler.

Yabancı paralı alınan ve satılan menkul kıymetler, Tek Düzen Hesap Planında ki 11 numaralı MENKUL KIYMETLER hesap grubunun ilgili hesaplarının yardımcı ve alt hesaplarında takip edilir. Döviz karşılığı alınan hisse senetleri 110 HİSSE SENETLERİ HESABI’nın, tahhvil, senet ve bonolar ise 111 ÖZEL KESİM TAHVİL SENET VE BONOLARI ve 112 KAMU KESİM TAHVİL SENET VE BONOLARI HESABI’nın yardımcı ve alt hesaplarında alış bedeli ile takip edilir.