İhracat Kredi Sigortası

İhracat düzeylerinin arttırılması, günümüzde özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından çok önem arz etmektedir. Her tür ticarette olduğu gibi, dış ticarette de belli başlı riskler söz konusudur. Dış ticarette karşılaşılan riskler, temelde politik ve ticari riskler olarak ifade edilen sistematik risklerdir. Sayılan risklerin dış ticareti engellememesi ve mağduriyetlerin olmaması açısından, ülkeler çeşitli program ve yöntemler geliştirmişlerdir. Kefalet, kredi garantisi, akreditif gibi mekanizmalar bu destek programlarından bazılarıdır. İşte kredi sigortası da bu konuda yararlanılan yöntemlerdendir.

İhracat kredi sigortası, tipik bir sigorta poliçesi olmakla birlikte ihracatçının mal veya hizmet ihraç ettiği hallerde ithalâtçıların ödeme güçlerini kaybetmeleri, kaybetmeseler de ödeme iradelerinin yokluğu durumunda veya ödeme iradelerinin varlığına rağmen politik riskler, doğal afetler de dâhil olmak üzere, ödemede bulunamamaları sonucunda oluşabilecek zararları teminat altına alan sigorta türüdür.

Günümüz anlamında kredi sigorta sisteminin ilk oluşumu 1871 yılında kurulan ve halen faaliyetine devam eden Ocean Accident Guarantee Corporation Limited şirketi ile başlamıştır. Bu dönemde başta Fransa, Almanya ve İsveç’te olmak üzere farklı şirketler kurulmuştur. Avrupa’da kredi sigortası alanındaki gelişmeler, Amerika’ya da yayılmıştır.

İhracat kredi sigortasında, teminat altına alınan riskler, öngörülemeyen riskler olarak ifade edilen sistematik risk türleridir. Temelde ihracat kredi sigortasına konu olan riskler ticari ve politik risklerdir.

Ticarî riskler, genellikle borçlunun ödeme isteğinde bulunmaması gibi klasik türden riskler olarak nitelendirilebilir. Alıcının iflas etmesi, alıcı hakkında konkordato kararı alınması, alıcının borçlarını ödeyememesi nedeniyle tasfiye kararı alınması, mal bedelinin ödenmemesi ve malın ihracatçıdan kaynaklanmayan nedenlerle kabul edilmemesi gibi risklerdir.

Alıcının tamamen denetimi dışındaki ve özellikle de kamu otoritesinden kaynaklanan durumlarda politik risklerden söz edilmektedir. Savaş, ihtilal, iç savaş, isyan, ayaklanma, alıcının ülkesinin ithal yasağı, alıcının ithal izninin iptali ve transfer güçlüğü gibi risklerdir.

Politik ve ticari risklerin dışında, bazı durumlar da vardır ki bunlar teminat kapsamına alınmamaktadır. Türkiye’de yerleşik bir bankanın teyit verdiği bir gayrikabili rücu akreditif çerçevesinde gerçekleştirilen, ülke anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirilen, menfaat ilişkisi bulunan alıcılara yapılan, peşin ödemeli, başka firma adına sigortalı olan, kapsam dışı ülkeye yapılan, factoring-forfaiting yoluyla garanti sağlanan, konsinye (numune) satış olarak gerçekleştirilen, transit ticarete konu olan, prefinansman kapsamında bedeli ödenmiş olan ve ülke Şartları ve Prim Oranları Listesi’nde belirlenen ödeme şeklinden farklı bir ödeme şekliyle gerçekleştirilen satışlar bu kapsamda teminat altına alınamamaktadır.

Bir kamu kurumu niteliğinde olan Türk Eximbank, 1987 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından kurulmuştur. Türk Eximbank Türk ihracatçılarını, müteahhitlerini ve yatırımcılarını çeşitli kredi, garanti ve sigorta programları yoluyla desteklemektedir. Bunlardan biri de ihracat kredi sigortasıdır.

Eximbank, Alacak Sigortası yolu ile ihracatçıların yurt dışı satışlarından doğan tahsilatı riskli alacaklarını sigorta kapsamına almaktadır. Alacak sigortası ile ihracatçıların Banka tarafından kapsama alınan ülkelerdeki alıcılara yapacağı 360 güne kadar vadeli tüm sevkiyatları alıcı firmalara tahsis edilen limitler çerçevesinde sigortalanmaktadır. Aynı zamanda teminat altına alınan sevkiyatlar için prim oranları belirlenirken; ihracatın vadesi, ödeme şekli, alıcının ülkesinin risk kategorisi, alıcının özel ya da kamu alıcısı olup olmadığı gibi farklı kriterler dikkate alınmaktadır.

Kısa Vadeli Alacak Sigortası dahilinde, Ermenistan, Güney Kıbrıs ve Kuzey Kore hariç 238 ülke sigorta kapsamına alınmaktadır. Sigorta kapsamına alınmış brüt fatura tutarının %90’ı tazmin edilmektedir. Yani, zarar tazmin oranı %90’dır.

Eximbank’ın diğer bir programı da Spesifik İhracat Kredi Sigortası Sevk Sonrası Risk Programı’dır. Programın amacı ihracatçıların tek bir satış sözleşmesine bağlı olarak ve azami vadesi OECD düzenlemelerine paralel olarak değerlendirilecek ihracatlarından doğacak alacaklarını, ticari ve politik risklere karşı teminat altına almak ve teminat altına alınan ihracat işlemi ile ilgili olarak ihracatçılarımızın İhracat Alacakları İskonto Programı vasıtasıyla Eximbank’tan veya ticari bankalardan finansman temin etmelerine imkân sağlamaktır. Program kapsamında genellikle, yatırım malları satışından doğan orta – uzun vadeli ihracat alacakları sigortalanmaktadır.

Teminat mektubu, bankanın müşterisine belli bir miktara kadar kefil olduğu anlamına gelen kıymetli evraktır.

Eximbank’ın Teminat Mektuplarının Haksız Yere Nakde Çevrilmesi Sigortası ise, müteahhitlik sektöründe faaliyet gösteren firmaların mevcut pazarlarda kalıcılığının sağlanması ve yeni pazarlara açılmalarının desteklenmesi amacıyla, yurtdışında üstlendikleri projeler için işveren makamlarına sundukları teminat mektuplarının poliçede tanınan sebeplerle haksız olarak nakde çevrilmesi durumunda ortaya çıkan zararın Türk Eximbank tarafından tazmin edilmesine olanak tanımaktadır.

Türkiye şartlarında ihracat kredi sigortasının en önemli kurumu Eximbank olmakla birlikte, özellikle son yıllarda söz konusu sigortayı gerçekleştiren özel kurumlar da kendilerini göstermektedirler. Özel sektör pazarının gelişimi Coface, Atradius ve Euler Hermes gibi uluslararası şirketlerin, 2006 yılından sonra Türkiye pazarına girmeleri neticesinde yurtiçi ve ihracat risklerinin sigortalanması şeklinde gelişme göstermektedir. Sayılan bu şirketler, Hazine ve Dış Ticaret müsteşarlığının yayınladığı “Kredi Sigortası Genel Şartlarına” tabii olarak, Türkiye’de kredi sigortacılığı konusunda ruhsat almak şartıyla faaliyetlerini sürdürmektedirler.