Sağlıkla İlgili Belgeler

İthalatı ve ihracatı yapılırken malla birlikte ülkeye kamu sağlığına zarar verebilecek bir takım risklerde gelebilmektedir. Bu kapsamda ülkeye giriş/çıkış yapan mallar sağlık yönünden kontrol edilmeli ve gerekli tedbirler alınmalıdır.

Kontroller uluslararası geçerliliği olan bir takım belgelerle yapılmaktadır. Bu belgeler bitki sağlık sertifikası, veteriner sağlık sertifikası, radyasyon analiz belgesi, helal belgesi ve koşer belgesidir.

Bitki Sağlık Sertifikası, işleme tabi tutulmamış bitkisel ürünlerin ihracatında Türk gümrük idarelerince istenmekte olan bir belgedir. İhraç edilmek istenen ürünlerde herhangi bir hastalık ve sağlığa zararlı maddelerin bulunmadığı bu belge ile kanıtlanmaktadır.

Bitki sağlık sertifikası düzenlenmesinden itibaren 14 gün içinde bitki, bitkisel ürün ve diğer maddeler çıkış yapmak zorundadır. Bu süre içerisinde çıkış işlemi gerçekleşmeyen bitki, bitkisel ürün ve diğer maddeler yeniden kontrolü gerekmektedir.

İhraç edilmek istenen, ancak yapılan resmi kontrol sonucu alıcı ülke bitki sağlığı şartlarını sağlayamayan ürünler için, ürün sahibine veya temsilcisine bilgi verilir. Bitki ve bitkisel ürün sahibi veya temsilcisinin, alınan numunelerin analiz sonucuyla ilgili itirazını, sonucun kendisine bildirilmesinden itibaren 7 gün içerisinde, numuneyi alan Müdürlüğe yazılı olarak yapması gerekir.

Veteriner Sağlık Sertifikası, hayvan ihracatında düzenlenen bir sağlık raporudur. Belge canlı hayvan, hayvansal maddeler ve deniz ürünleri ihracatında gümrük idareleri tarafından aranmaktadır. Söz konusu ürünlerin sağlıklı olduğunu bu belge ile kanıtlanmaktadır. Belge Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarım ve Orman Müdürlüklerinden alınmaktadır.

Canlı hayvan, hayvansal maddeler ve deniz ürünleri ithalatta da söz konusu belge aranmaktadır. İthalatta ise hayvan ve hayvansal maddelerin sağlıklı olduğuna dair resmî veteriner hekim tarafından çıkış yerinde verilmiş sağlık raporlarının ibrazı şarttır.

İthal edilecek hayvanların sağlık durumuna ilişkin ilk muayene gümrük kapısı ve limanlarda, araçların içinde, son muayene ise gümrük kapılarında gösterilecek yerlerde hükümet veteriner hekimi tarafından yapılır. Hastalık bulunmadığı anlaşıldıktan sonra ithaline izin verilir.

Radyasyon belgesi, dış ticarete konu olan ürünlerin kabul edilebilir orandan fazla radyasyon içermediğini veya radyasyonsuz olduğunu kanıtlayan belgedir. Zorunlu bir uygulama değildir. Genelde tarımsal ürün ihracatında karşı tarafça istenmektedir. İhracat yapılan ülke talep etmesi hâlinde Radyasyon Analiz Belgesi düzenlenip ithalatçıya gönderilir.

Helal Belgesi, İslami kurallara uygun olarak hazırlanan ürünlere verilen ve ürünün helal olduğunu gösteren bir sertifikadır. Özellikle et ve et ürünleri ithalatında İslam ülkeleri tarafından talep edilmektedir.

Helal sertifikalama; güvenilir ve tarafsız bir kurumun, söz konusu üretimi denetlemesini, helal standartlarla uygunluk içerisinde üretimin yapıldığını teyit etmesini ve buna bağlı olarak onaylanmış bir belge vermesini kapsayan bir yöntemdir.

Helal sertifikası ülkemizde; Tarım ve Orman Müdürlüğü, Türk Standartları Enstitüsü, çeşitli ülkelerin ilgili kurumları tarafından akredite edilmiş bulunan Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Denetleme ve Sertifikalandırma Araştırmaları Derneği (GİMDES), ilgili kurumlar ve akredite olmuş uluslararası sertifikalandırma kuruluşlarının Türkiye'deki temsilcilikleri tarafından verilmektedir.

Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden helal sertifikası almak için öncelikle gerekli bilgi, belge ve dilekçe ile başvuru yapılır. Gıda kontrolörleri tarafından üretici firma denetlenerek Helal Gıda Talimatına uygun ise helal sertifikası düzenlenir veya sağlık sertifikası üzerine helal ifadesi yazılır. Müdürlük gerekli gördüğü takdirde Müftülüklerden konu hakkında bir uzman kişi talep edebilir. Bu durumda denetim ekibine söz konusu kişi de katılır.

Koşer sertifikası, İsrail’e ihraç edilecek gıda ürünlerin Musevi dinine uygunluğunu belgelendirmektedir. Bu sertifika ürünlerin Musevi kurallarına göre hazırlandığını göstermekte olup; kalite, hijyen ve güveni simgelenmektedir.

Koşer belgesi almak isteyen firma ilgili Hahambaşına veya akredite edilmiş ilgili kurumlara başvurusuna yapar. Görevlendirilecek uzmanlar ilgili firmayı ve ilgili ürünün üretim aşamalarını kontrol etmekte; sürecin Musevi dini kurallarına göre yürütüldüğü tespit edilirse Koşer Belgesi düzenlenmektedir.

Ülkemizde Koşer Belgesi düzenleme yetkisi Hahambaşılıkça özel bir firmaya verilmiştir. İlgili firma yapacağı denetleme sonucu düzenleyeceği analiz raporunu Hahambaşılığın onayına sunmakta ve onay sonrası söz konusu ürün için Koşer Belgesi düzenlenmiş olunmaktadır.

Dış ticaret işlemlerinde de bal, denetime tabidir ve analiz sonuçlarına göre Doğal Arı Balı Analiz Belgesi düzenlenmektedir. Bal Analiz Raporu Ticaret Bakanlığının bölge müdürlükleri bünyesinde bulunan Ürün Denetmenleri Grup Başkanlıklarınca düzenlenmektedir.

Bu kapsamda öncelikle ihraç edilecek doğal arı balı standart kaplara konularak denetime hazır hale getiriliyor. Sonrasında Ürün Denetmenleri Grup Başkanlıklarına denetlenmenin yapılması için başvuru yapılıyor ve uzmanlarca numuneler alınıyor. Akredite olmuş laboratuvarlarda yapılacak analizler sonucunda söz konusu balın Doğal Arı Balı olduğu sonucuna varıldığında kaplar mühürleniyor.

Aflatoksin gıdalarda oluşan küflere verilen teknik bir kavramdır. Aflatoksinli gıda ürünleri insan sağlığı için zararlıdır. Bu doğrultuda fındık, antepfıstığı ve kuru incir ile bunlardan elde edilen ürünlerin Avrupa Birliği ülkelerine ihracatında ilgili ürünlerin Aflatoksin içermediklerine veya kabul edilebilir oranın altında olduğuna dair analiz raporu istenmektedir. Fındık, antepfıstığı ve kuru incir ile bunlardan elde edilen ürünler Tarım ve Orman İl Müdürlüklerince düzenlenecek Aflatoksin Analiz Raporu ile ihraç edilmektedir.

Yaş meyve ve sebzeler ve kuru meyve, sebze, tahıllar, bakliyatlar aflatoksin analizinin dışında pestisit analizine de tabi tutulmaktadırlar.

Pestisit, zararlı organizmaları engellemek, kontrol altına almak ya da zararlarını azaltmak için kullanılan madde ya da maddelerden oluşan karışımlara verilen addır. İnsan sağlığı için zararlı olan bu maddelerin yukarıda belirtilen ürünlerde tespit edilmesi halinde ihracı mümkün olmayacaktır.