Ticari Belgeler
Dünya ekonomisinde yaşanan ekonomik gelişmeler uluslararası ticareti de gittikçe karmaşık hale getirmektedir. Dünya’da irili ufaklı 210 devlet arasında gerçekleştirilen ihracat ve ithalat işlemlerinin alıcı ve satıcı firmalar arasında iletişim ve anlaşmaya dayalı olarak yürütülmesi gerekir. Bu iletişim ve anlaşmalarda esas olan dış ticarete konu olan bütün işlemlerin belgelendirilmesidir.
Ticari belgeler; dış ticarete konu olan malların ticareti esnasında yapılan ticari sözleşmede yer alan şartların tespiti, malların gümrüklerden giriş çıkış işlemlerinde ibraz edilmesi gereken öncelikli belgelerdir.
Bu belgelerde eksiklik olması durumunda ihracat ve ithalat işlemlerinin firmaları zaman ve finans boyutunda zarara uğratması kaçınılmazdır. Bu bakımdan belgelerin dikkatli bir şekilde ve tam olarak doldurulması ve yetkili mercilerce tasdik ve onay işlemlerinin gerçekleştirilmesi zorunluluğu vardır. Bu belgeler üzerinde silinti ve kazıntı (özellikle birim fiyatı ve toplam tutar üzerinde) olmamalıdır.
Dış ticarette genelde altı tür belge kullanılmaktadır. Bunlar, Çeşitli faturalar, Çeki listesi, koli listesi, Gemi Ölçü Raporu, İmalatçı Analiz Belgesi ve Kontrol Belgesidir.
Fatura; malların özelliklerini, miktarlarını, teslim şekli ve zamanının belirlenmesine, markalarının ayırt edilmesine yarayan, ödeme şeklinin, ödeme zamanının ve ödemenin gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit etmeye yarayan belgedir.
Proforma fatura; dış ticarete konu olan bir malın kesin satışından önce ihracatçı firma tarafından düzenlenerek, ithalatçı firmaya gönderilen telif mektubu niteliğindeki ve üzerinde “Proforma Fatura (Proforma invoice)” ibaresi taşıyan belgelerdir. Bu faturanın sözleşmeye dönüşmesi, alıcı tarafın proforma faturada bildirilen geçerlilik süresi içerisinde öngörülen şartları kabul ettiğini satıcıya bildirmesine bağlıdır.
Ticari fatura; dış ticarete konu olan malın kesin satışından sonra, proforma faturaya, siparişe ya da satış sözleşmesine göre düzenlenen belgelerdir. Bu fatura tarafların adresleri, tarih, malın cinsi ve birim fiyatı, vergi tutarı, düzenleyenin imzası ve fatura numarası bulunmalıdır. Gerektiğinde belge üzerinde tek çizgi çekilerek yapılacak düzeltmeler taraflara olan güveni zedeleyeceği için, alıcının 8 gün içerisinde faturayı alıcıya geri göndererek eski faturanın iptali ve yenisinin doğru bir şekilde düzenlenmesi gerekir.
Yerli fatura; Katma Değer Vergisi (KDV) iadesi veya mahsubunda önem taşıyan, bir nüshası gümrük beyannamesine eklen ve ihracatta kullanılan iç belgelerden biridir. Bu belgenin boş formu Maliye Bakanlığı onaylıdır.
Konsolosluk faturası; bazı ithalatçı ülke gümrük idarelerince aranan, malın cinsi, miktarı, bedeli, menşei ,değerini içeren ve ihracatçı ülke konsolosluklarında alınan ve onaylanan belgelerdir.
Bazı ülkeler, ticari faturaların ihracatçının ülkesinde bulunan kendi Büyükelçilikleri veya Konsolosluklarınca onaylanmasını isterler. bu faturalara tasdikli fatura denir .
Taşıma ücretinin ihracatçı firma tarafından ödenmesi durumunda, taşıyıcı firma ya da acentesi tarafından verilen ve taşıma ücretinin ödendiğini gösteren belgeye navlun faturası denir.
Çeki listesi, ilgili malların taşınması esnasında teker teker açılıp sayılması mümkün olmayan malların tespit edilmesini kolaylaştıran belgedir.
Koli listesinde; malların paketleme, kutulama, sandıklama, balyalama, vb. ayrıntıları ile her parça ambalaj içerisinde mal miktarına detaylı olarak yer verilir. Koli listesi paket, kutu, sandık ve balyalar içindeki malların hangi cinsten, hangi ölçü ve renkte olduğunu gösterdiği için, ithalatçı kolileri açmadan dağıtımını yapma olanağını bulur.
Gemi ölçü Raporu; ihracatçı veya ithalatçının isteğine bağlı olarak deniz yolu taşıma şirketlerince düzenlenir. Çeşitli likit maddelerin gemilere yüklenmesi ve boşaltılası sırasında ilgili maddelerim cinsi, miktarı, yükleme sırasında yaşanan katıp ve fireler hakkında bilgi vermek amacıyla düzenlenir.
İmalatçi analiz belgesi: Boya, Çimento ve çeşitli kimyasal maddelerin Bileşimi, nem oranı, hangi bileşim ve elementlerden oluştuğunu gösteren formul ve içerikler hakkında bilgi veren bir belgedir. ilgili belge hammaddeler, tarımsal ürünler ve gıda maddeleri gibi malların ihracatında kullanılmakta, aynı zamanda kaşlite belgesi yerine de geçebilmekte ve gümrük işlemleri için hazırlanan belgelere eklenmektedir.
Kontrol Belgesi: İthalatçı firmanın, satınalmak istediği malın niteliklerinin sipariş evsafına uygun olup olmadığının incelenmesi ve kalite kontrolünün yapılması için bağımsız bir kontrol şirketine düzenlettirdiği belgedir.