Hastanelerde Din Hizmetleri ve Manevi Rehberlik
Tarihi Süreç
Ülkemizde hastanelerde yatarak tedavi gören hastalara din ve moral hizmetlerinin sunulması, ilk defa Sağlık Bakanlığı bütçe görüşmeleri esnasında 1994 yılı sonlarında gündeme gelmiş Sağlık Bakanlığı, il teşkilatlarına bir yazı göndererek müftülüklerle koordinasyon sağlanması suretiyle, bu hizmetin başlatılması için yapılacak çalışmalara yardımcı olunması istenmiştir. Böylece ilk defa 19.01.1995 tarihinde yayımlanan bir genelge ile din ve moral hizmetleri uygulaması başlatılmıştır. Hastanelerde din ve moral hizmetleri adıyla kısa bir deneme şansı bulan uygulama, 12.12.1995 tarihinde Ankara Tabip Odasının uygulamanın iptali talebiyle durdurulmuştur. Ancak 1981 yılında Lizbon'da yapılan toplantı sonunda ilan edilen, Dünya Tabipler Birliği Hasta Haklan Bildirgesi'nin Dini Yardım Hakkı başlıklı 11. maddesinde, hastanın kendi inandığı dine mensup bir din adamının yardımı da dâhil olmak üzere ruhi ve ahlaki bir teselli istemeye veya reddetmeye hakkı olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca Türkiye'de 01.08.1998 yılı 23420 sayılı resmi gazetede yayımlanan Hasta Haklan Yönetmeliği madde 38'de "Sağlık kurum ve kuruluşlarının imkânları ölçüsünde, kurum hizmetlerinde aksamalara sebebiyet verilmemek şartı ile hastalara dini telkinde bulunmak ve onları manevi yönden desteklemek üzere talepleri halinde, dini inançlarına uygun olan din görevlisi "davet edilir" denilerek manevi bakım hizmeti tarif edilmiştir. Daha sonra 7 Ocak 2015’te “Diyanet İşleri Başkanlığı ve Sağlık Bakanlığı Arasında Hastanelerde Manevi Destek Sunmaya Yönelik İş Birliği Protokolü” imzalanmıştır. Protokolden sonra kurum yetkilileri ve akademisyenlerin katılımıyla çalıştaylar ve eğitimler düzenlenerek6 ilde 20 personel ile pilot uygulama başlatılmıştır.
Türkiye’deki manevi danışmanlık ve rehberlik çalışmaları kapsamında seri kongreler şeklinde ilki 7-10 Nisan 2016, ikincisi 22-24 Kasım 2018 yılında “Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Kongresi” gerçekleştirilmiştir. Sağlık tesislerinde sunulan manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri insanımıza acı, sıkıntı, üzüntü, korku, yalnızlık ve ümitsizlik hâllerinde, kriz durumlarında manevi anlamda destek vererek eşlik etmeyi amaçlamaktadır. Varsa soru ve sorunlarının çözümünde insanlara rehberlikte bulunmak ve zor zamanlarında onlara yardımcı olmak, bu hizmetin özünü teşkil etmektedir. 2015 yılında 6 ilde 20 personel ile başlatılan hastane manevi destek hizmetleri bugün (2019) itibarıyla 38 ilde 132 personel aracılığıyla 108 sağlık tesisinde sunulmaktadır.
Hastanelerde MDR Uygulamasının Gerekçe, Amaç, Kapsam Ve Sınırlılıkları
Gerekçe, Her hastanede mali işler bürosu, hukuk bürosu ve idari işler bürosu bulunduğu gibi, bir de manevi destek biriminin bulunmasının bir ihtiyaç haline gelmesi.
Amaç, Dini konularda danışmanlık ve rehberlikte bulunmak.
Kapsam, (Talep eden tüm yataklı birimlerde ve servislerde hasta, hasta yakını ve hastane personeli.
Hastanelerde Manevi Danışmanlık Ve Rehberlikte Temel İlkeler
Manevi destek, talep eden hasta, hasta yakını ve hastane personelinin içinde bulunduğu duruma göre uygulanır.
Manevi destek talep eden kişinin öncelikle ihtiyacı tespit edilir.
Dinleme, anlama ve anlamlandırma metoduna ağırlık verilir.
Talep eden kişinin durumu tespit edildikten sonra stratejisi belirlenir.
Talep eden kişinin ihtiyacı ve beklentisi doğrultusunda sonuca birlikte ulaşılır.
Kesin ifadeler ve hastayı incitebilecek tutum ve davranışlardan uzak durulur.
Manevi desteğin bir fetva işi olmadığı dikkate alınarak "caiz değildir" "olmaz" gibi ifadelerden kaçınılır.
Manevi destekte gizlilik esastır.
Manevi destekle ilgili olmayan konular ilgili uzmanlara ve hastane yetkililerine yönlendirilir.
Dini danışmanlık alanındaki materyal ve kaynaklar sağlık kurumu/müftülük imkanları ile manevi destek biriminde bulundurulur.
İbadethanelerin erişilebilir ve ulaşılabilir hale getirilmesi konusunda hastane yönetimi ile ortak çalışma yapılır.
Manevi Destek Hizmetinde Uyulması Gereken Hususlar
Manevi destek personeli, manevi destek uygulaması için öncelikle sağlık kurumuna gittiğinde hastane yetkilileri ile görüşür.
Sağlık kurumunun yetkilileri tarafından belirlenen hastaların ziyaret edilmesi için hastane yetkilisi ile birlikte manevi destek talep eden kişilerin sayısı ve bulundukları bölümlere göre planlama yapılır.
İl müftülüğü-sağlık kurumu işbirliği ile dini/milli/anlamlı gün ve geceler, haftalar ve aylarda program yapılır.
Manevi Danışmanlık Uygulamasının Güçlü Yönleri
Köklü bir kurumsal birikim, alana dair bilgi ve tecrübe birikimini akademik alanla destekleyen kurumsal bir yapı (Diyanet İşleri Başkanlığı) ile ilgili hizmetin yürütülüyor olması.
MDR uygulamasının anayasal bir dayanağının olması ve iki kurum arasında imzalanan protokole göre uygulamaların yapılması.
Manevi Danışmanlık Uygulamasının Zayıf Yönleri
Bazı sağlık tesislerinde MDR destek birimi odasının henüz bulunmaması.
Bazı sağlık tesislerinin kapasitesine göre manevi destek personelinin sayı bakımından yetersiz olması ve yeni personele ihtiyaç duyulmaması.gulamayı tanıtıcı afiş, broşür vb. materyallerin olmaması.