Kur’an Kurslarında Eğitim

Kur’an öğretimi Hz. Peygamber’den günümüze kadar uzanan, köklü bir geleneğe sahiptir. Hz. Peygamber döneminde Kur’an eğitimi öncelikle evlerde başlamıştır. Daha sonra Mescid-i Nebevi’de bu faaliyet devam etmiş, burada açılan Suffa’da ilk Kur’an öğretmenleri yetişmiştir. Hz. Peygamber’i örnek alan sahabeler ve onlardan sonra gelenler, Kur’an eğitimini bir gelenek olarak her devirde sürdürmüşlerdir. Mescitlerin yanı sıra, çocuklara ilk bilgilerin verildiği küttaplarda Kur’an eğitimi de yapılmıştır. Aynı şekilde, gerek Selçuklular gerekse Osmanlılar döneminde Kur’an öğretimi evlerde, sıbyan mekteplerinde, camilerde, tekkelerde ve medreselerde gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, bu süreçte Kur’an eğitimi konusunda daha derinlemesine bilgi ve beceri kazandırılan “Dar’ul Kur’an”, “Dar’ul Kurra”, Dar’ul Huffaz” gibi kurumlar da açılmış, bu kurumlardaki faaliyetler asırlar boyunca devam etmiştir.

Cumhuriyeti kuran irade tarafından din eğitimi bir ihtiyaç olarak görülmüş, bu amaçla Kur’an kursu adlı kurumlar açılmıştır. Bazı dönemlerde Kur’an kurslarıyla ilgili sorunlar yaşansa da, özellikle 1950’den sonra bu kurumlar nicelik olarak sürekli bir gelişim çizgisi izlemiştir.

1950’lere kadar birkaç kurs ve birkaç öğretici ile faaliyet gösteren bu kurumlar, bahsi geçen tarihten sonra halkın talep ve ihtiyaçlarına bağlı olarak nicelik ve nitelik açısından önemli gelişmeler göstermiştir. 1997 yılında kesintisiz sekiz yıllık zorunlu eğitim uygulamasına geçilmesi bu kurumları farklı açılardan (kurs, öğrenci sayısı, öğrenci profili vb.) etkilemiş olsa da, bugün kursların sayısı 10.000’i, her yıl kurslarda öğrenim gören kursiyerlerin sayısı 500.000’i geçmiştir. Buna yaz kurslarına katılan 200.000 civarındaki kursiyerler de dahil edildiğinde, Kur’an kurslarının ülkemizdeki Müslüman bireylerin din eğitimi ihtiyaçlarını karşıladıkları belki de en önemli kurum olma özelliği taşıdığı söylenebilir.

Kur’an kursları her ne kadar, Kur’an okumayı öğretme, iman, ibadet, ahlak, siyer vb. temel dinī bilgileri kazandırma gibi temel amaçları gerçekleştirmek üzere faaliyet göstermekteyse de, aslında bu kurumların Müslüman bireylerin inançlarını koruyup, geliştirebilmelerine, kendilerini geliştirmelerine, değerleri içselleştirebilmelerine, sosyalleşmelerine, dinle ilgili kültürü irdeleyip geliştirmelerine, barış ve hoşgörü kültürü kazanmalarına, hayatı anlamlandırmalarına ve çevreleriyle sağlıklı ilişkiler kurabilmelerine de önemli katkılarının olduğu söylenebilir.

Son yıllarda Kur’an Kursları önemli bir değişim ve dönüşüm içerisindedir. İhtiyaç Odaklı Kur’an Kurslarının ve 4-6 Yaş Grubu Kur’an Kurslarının açılmış olması, bunlardan bazılarıdır. İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları düzenlemesiyle gerek öğretim programları, gerekse öğretim zamanları bakımından yaygın din eğitimi alanına esneklik getirilmiştir. Böylece hafta içinde kamu ya da özel sektörde çalışanlar, devlet memurları, kursların başında veya sonunda kursa katılamayan mevsimlik işçiler, aynı zamanda annelik ve ev hanımlığı gibi rolleri olanlar da, öğleden önce veya sonra, hafta içi veya hafta sonu, birinci dönem veya başka dönemlerde, istedikleri zaman Kur’an kurslarına katılma imkanı bulmuştur. Ayrıca bu kurslara başlamak için 28 Şubat sürecinde getirilen okur-yazar olma şartı da kaldırılmıştır. Hâlen bu uygulamaya devam edilmektedir. Yine 4-6 Yaş Grubu Kur’an Kursu uygulaması ile ilk defa okul öncesi çocuklar yaygın din eğitimi süreçlerinde ve öğreticiler nezaretinde, seviyelerine uygun olarak, Kur’an okuma bilgibecerisi kazanma, Hz. Peygamber’i tanıma, temel dinī bilgileri ve değerleri tanıma gibi imkanlara kavuşmuşlardır. Bu yönüyle söz konusu uygulama Cumhuriyet tarihinde yaşanan önemli gelişmelerden birisidir.

Yaz kursları her yıl camilerde ve bazı Kur’an kurslarında açılmakta, bu kurslara on binlerce öğrenci katılmaktadır. Aynı şekilde son yıllarda hafızlık kurslarıyla ilgili de önemli gelişmeler yaşanmış, yeni program ve projeler uuygulanmaya başlamıştır. Nitekim Diyanet İşleri Başkanlığı 2005’li yıllardan itibaren, Kur’an kurslarının programlarını geliştirme çalışmaları başlatmış, ders kitaplarını yenilemiş, kursların fiziki-teknik ortamlarının iyileştirilmesi için çalışmalar yapmış, kurslarda görev yapan öğreticilerin niteliklerini geliştirmek amacıyla hizmet içi eğitim uygulamalarına hız vermiştir. Ayrıca bu kurslarda görev yapacak öğreticilerin yeterlikleri de belirlenmiştir. Bütün bu gelişmeler oldukça önemlidir. Bununla birlikte, kurslarla ilgili bir takım sorunların varlığı da bir gerçektir.

Bugün pek çok kurs, fiziki ve teknik açıdan yeterli olmakla birlikte, sözü edilen konuda yetersiz olan kurslar da vardır. Özellikle, 4-6 Yaş Grubu Kur’an kurslarında; eğitim mekanlarının, oyun/etkinlik alanlarının yetersiz kalması, bazı kurslarda yetişkinlerle çocukların aynı ortamlarda eğitim görmeleri, bazı kurslarda öğrenci yetersizliği sorunu yaşanırken, bazılarında öğrencilerin kalabalık bir şekilde eğitim almaları, ders ve etkinlik kitaplarının gerek nicelik ve gerekse nitelik bakımından yetersiz kalması bu sorunlardan bazılarıdır. Aynı şekilde ihtiyaç odaklı kurslarla ilgili olarak, program ve zamanların esnetilmesine rağmen, hālā kursa başlayıp, tamamlamadan bırakan öğrencilerin olması da bir başka sorundur.

Kur’an kurslarıyla ilgili geliştirme ve iyileştirme çalışmalarının artan bir ivme ile sürdürülmesi, kurslardaki eğitim sorunlarına somut ve işlevsel öneriler getirebilecek bilimsel araştırmaların yapılması, İmam Hatip Liseleri, İlahiyat Fakülteleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı arasında iletişim ve işbirliğinin geliştirilmesi faydalı olacaktır. Bu çerçeve Ilahiyat Fakültelerinde gerek 4-6 Yaş Grubu Kur’an Kursları gerek Hafızlık Kursları, gerekse İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları için gerekli olan temel formasyona katkı sağlayacak derslerin verilmesi önemli bir ihtiyaç olarak gözükmektedir.