Envanter Kontrolünden Etkilenen Maliyet Unsurları
Stoklama Nedenleri
Bütün işletmeler yukarıda açıklanan stok türlerinden bazılarına katlanmak zorundadırlar. Her ne kadar stoklar işletmeler için büyük bir maliyet kalemi oluştursalar da talep ve arz (Burada arz aynı zamanda tedarik anlamı da taşır.) arasındaki dengesizliği giderici bir rol oynarlar. İşletmelerin stoklama nedenleri aşağıdaki gibi açıklanabilir:
Stoklar, talep ve arz arasındaki uyumsuzluğu giderir, Stoklar, tüketici ihtiyaçlarının zamanında, etkin bir biçimde karşılanmasını sağlar, Stoklar, ham maddenin kıt olduğu dönemlerde işletmenin üretim sürecinin planlandığı gibi işlemesini sağlar, Stoklar, beklenmeyen zamanda ve miktarda oluşan talep artışlarını karşılar, Stoklar, üretimdeki gecikmelerden doğabilecek olumsuzlukları giderir, Stoklar, tedarik ve satış masraflarını azaltır, Stoklar, üretim programlarının kolay ve gerçeğe uygun düzenlenmesini sağlar, Stoklar, dikkatsizlik yüzünden ziyan olan malzeme ve maddelerin miktarını azaltır.
Bazı Temel Kavramlar
Envanter Türleri
İşletmelerin tiplerine göre bulundukları envanter tipleri ve düzeyleri değişir. Ama genelde bir işletmenin envanterinde şunlar bulunur; yarı mamuller, mamuller, ham madde, yedek parçalar, yardımcı malzemeler.
Envanter Düzeyi
Yukarıda saydığımız envanter türlerinden herhangi birisinin veya hepsinin bir yerde toplanıp biriktirilmesi, bizim envanterlerimizi oluşturur. Eldeki mevcut envanter miktarına da envanter düzeyi denir. İşte bu belirttiğimiz envanter düzeyini, talep belirler.
Stok Tanımı
Stok, belirli zamanda mevcut olan maddelerin (ham madde, malzeme, yarı mamul ve diğer maddeler) ve mamullerin miktarı olarak tanımlanabilir. Günümüzün ekonomik koşulları stokları her düzeyden yöneticiyi ilgilendiren bir sorun hâline getirmiştir. Stoklar, bütün departmanların karar alma sürecini etkileyen unsurlardır. İşletmeci için stoklar, bilanço ve zarar hesaplarında yer alan rakamlarla sadece finans yöneticilerini ilgilendirir gibi görünür. Hâlbuki, etkin bir stok sisteminde her departmanın, özellikle de üretim planlama ve satış departmanlarının rolü vardır.
Stok Türleri
İşletmeler, faaliyet yapılarına göre aşağıdaki stok türlerinden bazılarına sahip olmak zorundadırlar.
Yardımcı malzemeler; işletmelerin üretim ve üretim dışı faaliyetlerinde kullandıkları, mamulün yapısına girmeyen maddelerdir. Bunlar, faaliyetler için gerekli kırtasiye malzemeleri ve üretimde kullanılan makine yağları gibi maddelerdir. Ham maddeler; üretim sürecine girdi oluşturmak üzere tedarikçiden satın alınan, değişime uğratılarak tüketicinin ihtiyaçlarına cevap verecek nihai mallara dönüştürülen maddelerdir. Örneğin, doğadan ham olarak çıkartılan petrol, kimyasal analitik üretim sürecinde dönüşüme uğratılarak tüketici isteklerini karşılayacak benzine dönüştürülür. Nihai mamuller; üretim sürecinin sonunda oluşan satış, dağıtım ve depolamaya uygun maddelerdir.
Envanter Kontrolünden Etkilenen Maliyet Unsurları
Bütün işletmeler faaliyetlerine bağlı olarak yukarıda açıklanan stok türlerinden bazılarını veya tamamını tutmak zorunda kalırlar. Yapılan araştırmalar, stokların işletmenin elde ettiği yıllık gelirin %25’i kadar bir maliyet ortaya çıkardıklarını göstermektedir. Miktar İskontoları;Dışarıdan stoklanan ham madde malzemelerin ve parçaların bir defalık sipariş miktarı büyüdükçe birim fiyatta miktar iskontosu adı verilen bir indirim söz konusu olabilir. İşletmenin miktar iskontosu ile sağlayacağı avantajların, gereğinden yüksek envanter değerlerinin doğuracağı dezavantajlar ile kıyaslanması gerekir.