Stokta Maliyet-Miktar İlişkileri, Örnek Vakalar

Stok Maliyetleri

İşletmelerin mal varlıklarının büyük çoğunluğunu stoklar oluşturur. Rekabet ortamının giderek artması işletmelerin müşteri memnuniyetini sağlamada için daha fazla stok bulundurmasına sebep olmaktadır.

İşletmenin belirli bir stok miktarını belirli bir süre elde bulundurması sonucunda katlanması gereken maliyetler ile fırsat maliyetleri toplamından oluşan maliyetlere “stok bulundurma maliyeti” denir.

Miktar İskontosu: Miktar iskontosu ile, müşteri işletmelerin sipariş miktarındaki artış oranına göre satın alınacak malların birim fiyatlarındaki düşüş ifade edilir.

Sipariş Maliyeti: Sipariş maliyetleri işletmelerin dışından veya içinden sadece yeni sipariş verilmesi nedeni ile ortaya çıkan masraflardır.

Doğrudan İşçilik Maliyeti: Üretim miktarı ne kadar artarsa işçilik maliyetleri de o kadar artmaktadır.

Fazla Mesai veya Vardia Maliyetleri: Talep miktarının artması ve mevcut üretim kapasitesinin üzerine çıkması durumunda işletmeler talep artışlarını karşılayabilmek için ya işçilere fazla mesai yaptırma yoluna gitmektedir ya da vardiyalı çalışma düzenine geçmeyi tercih etmektedirler.

Fazla Kapasite Maliyetleri: İşletmelerin talep artışlarına karşılık vermesinin bir diğer yolu ise elde fazla makine ve teçhizat bulundurarak ihtiyaç hâlinde bu makinelerin devreye sokulmasıdır.

Müşterinin Kaçırılması Maliyeti: Talep artışlarına karşılık veremeyen işletme ürün yokluğu nedeniyle müşterilerin başka firmalara yönelmelerine engel olamaz. İşletmelerin tekrar bu müşterileri kazana bilmeleri için çeşitli maliyetlere katlanmaları gerekmektedir.

Yıpranma ve Eskime Maliyetleri: Stokta tutulan malların zaman içerisinde bozulabilir bir niteliğe sahip olması yıpranma ve eskime maliyetlerinin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır.

Fiyat Değişiklikleri: Fiyat artışları işletmelerin stoklarında yer alan malların değerinin artması yani bir kazanç anlamına gelirken aynı zamanda işletmelerin finansman maliyetlerinin artması kazanç durumunu tersine çevirebilir. İşletmelerin stoklarında bulunan malların maliyeti ülkedeki döviz kurlarındaki hareketlilik, mevcut vergi yasaları ve uygulanan muhasebe sistemleri gibi faktörlerden dolayı değişiklik gösterebilir.

Depolama Maliyetleri: İşletmeler stok miktarlarını belirlerken ortaya çıkan maliyetlerden bir diğeri de stokların depolandığı binalara ait kira, bakım, emlak vergisi, sigorta primleri ve de depoların yatırım ve işletme maliyetleridir.

Taşıma Maliyetleri: İşletmeler için önemli maliyet kalemlerinden biri de taşıma maliyetleridir. Üretim biriminden depoya, depodan da müşteriye sevkiyatta özellikle taşıma mesafeleri fazla ise, sevk edilen malların belirli bir miktarın altında olması durumunda birim başına taşıma maliyetlerinde bir artış söz konusu olur.

Stoksuz Kalma Maliyeti: Stok bulundurmama maliyeti olarak da bilinen stoksuz kalma maliyetiyle, mevcut dönemde talep miktarının stokları aşacak miktarda seyretmesi hâlinde, bu fazla talebin karşılanamayacak olmasından dolayı ortaya çıkacak zararlar ifade edilmektedir.

Optimum Stok Miktarı ve Maliyetinin Hesaplanması: Model yıllık stok bulundurma maliyetlerini en aza indirmeyi amaçlamaktadır. İşletmelerin fazla miktarda sipariş vermeleri hâlinde her ne kadar sipariş maliyeleri düşse de katlanmak zorunda oldukları stok maliyetlerinde bir artış söz konusu olmaktadır. Tam bu noktada optimum stok miktarı modeli, işletmelerin her iki maliyeti de en aza indirmeleri için yılda kaç kez sipariş verilmesi gerektiği, ne kadar sipariş verilmesi gerektiği ve stok düzeyinin ne olması gerektiği konularında stok yönetimine katkı sağlamaktadır.