Dağıtım Araçları ve Seçimi

Dağıtım kanalında, malların üreticilerden tüketicilere doğru akışını sağlamak için çeşitli eylemler yapılmaktadır. Yapılan bu eylemlerden bir tanesi de fiziksel dağıtım üzerinedir. Fiziksel dağıtım; dağıtım kanalında malların fiziksel hareketini sağlamak üzere taşıma, depolama, stok kontrol eylemlerini yapar. Fiziksel dağıtım işleri kolaylaştırıcı eylemler arasında sayılmakta olup önemi ve özelliği itibarıyla fiziksel akışı sağlayan en önemli süreçtir.Dağıtım kanalları saptandıktan ve kanalda yer alacak aracı işletmeler seçilip aralarındaki ilişkiler belirlendikten sonra, bu kanallarda ürünlerin fiziksel dağıtımının nasıl yapılacağı konusuyla ilgilenilir. Üretilen ürünlere yönelik satın alma eğiliminde bulunan tüketiciler, satın almak istedikleri ürünleri istediği yerde ve zamanda bulmayı arzu ederler. Fiziksel dağıtımda yer ve zaman kavramlarına, önemli bir üçüncü unsur olan maliyetleri de ilave etmek mümkündür.Fiziksel dağıtım tedarik zinciri boyunca gerçekleştirilecek lojistik faaliyetlerle mümkün olmaktadır. Üretilecek ürünün üretimi için ihtiyaç duyulan ham maddenin, kaynağından alınarak yarı mamule dönüştürülmesinde, yarı mamulün de ürüne dönüştürülebilmesi için üretim tesisine getirilmesi ve ürün üretildikten sonra da nihai tüketiciye ulaşıncaya kadar geçen bütün sürece tedarik zinciri denilmektedir.

Fiziksel dağıtım sürecinde gerçekleştirilecek lojistik faaliyetler;

• Taşıma,
• Depolama,
• Muayene ve Gözetim,
• Ambalajlama, Paketleme, Etiketleme ve Katma Değerli Hizmetler,
• Gümrük,
• Sigorta,
• Envanter ve Stok Yönetimi,
• Sipariş Yönetimi (Müşteri Hizmetleri) şeklindedir.

Malların fiziksel olarak taşıma ve depolama faaliyetleri ile üreticiden başlayarak tüketicilere doğru akışı gerçekleşmektedir. Bu akış içinde gerçekleştirilen lojistik faaliyetler etkin ve verimli bir şekilde sağlanmalıdır.Dağıtım faaliyetleri temelde dört türde gerçekleştirilmektedir. Taşımacılık kapsamında ele alınan dağıtım türlerini; uni-modal (tek modlu), multi-modal (çok modlu), inter-modal (modlar arası) ve kombine olmak üzere dörde ayrılmaktadır. Unimodal taşımacılıkta yer alan; kara yolu taşımacılığı, deniz yolu taşımacılığı, demir yolu taşımacılığı, hava yolu taşımacılığı, boru hattı taşımacılığı ve iç suyolu taşımacılığı gibi taşıma yöntemlerinden herhangi biri kullanılmak suretiyle yapılan taşımacılıktır. Taşıma sırasında araç değiştirilebilir ancak mod değişikliği yapılmaz. Multimodal, intermodal ve kombine taşımacılık ise karma taşımacılığın uygulama şekilleri olup, aynı ürün veya yükün iki veya daha fazla taşıma modu kullanılarak taşındığı sistemdir.

Karma taşımacılık, taşıma modlarının avantajlarını kendi içinde entegre edip, dezavantajlarını mümkün olduğunca saf dışı bırakan ve sürekli kendini yenileyen gelişime açık bir taşımacılık sistemidir. Amaç; maliyet, hız, güvenilirlik ve hizmet kalitesi parametrelerinin optimum bileşimini yakalamaktır.

Dağıtım faaliyetlerinin nasıl ve hangi araç ile yapılacağı taşımacılık açısından önemlidir. Dağıtım aracının seçimine etki eden dört unsur vardır. Bu unsurlar; yük, gönderici, taşıyıcı ve alıcıdır. Dağıtım aracının seçiminin nasıl yapılacağı çeşitli etmenlere bağlı olarak yapılmaktadır ve dağıtımı gerçekleştirecek olan göndericinin kabul ettiği sorumluluk ve risk seviyesidir.

Dağıtım işlemini gerçekleştirecek olan göndericiler araç seçimini, taşınacak yükün ve taşıma türlerinin özelliklerini karşılaştırarak yapmaktadır. Çeşitli taşıma türleri maliyet açısından kıyaslanırsa ucuz yükler normalde dökme olarak deniz veya demir yoluyla; pahalı ve hafif yükleri ise hava yolu ile taşınmaktadır. Dağıtım aracının seçimine etki eden yük türleri ise;

• Genel yük,
• Dökme yük,
• Sıvı/likit yük,
• Gaz yük,
• Proje yük,
• Isı kontrolü gerektiren yük.

Dağıtım aracının seçiminde yük çeşidi en önemli etken olsa da dikkat edilmesi gereken başka unsurlar bulunmaktadır. Hizmet kalitesinden ödün vermeden maliyet, hız ve güvenilirlik parametrelerinin optimum bileşimini yakalayarak, araç seçiminin doğru bir şekilde yapılmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.