Dağıtım Planlama ve Ulaştırma Problelmeri

Ulaştırma ve dağıtım problemleri yük taşımasından yolcu taşımasına kadar farklı alanları kapsayabilir. Bunların tamamında genel amaç en düşük maliyetli çözümleri bulabilmektir. Çözüm yaklaşımında, talepte bulunan destinasyon noktalarının talep ettikleri miktarların, uygun arz noktalarından karşılanması sağlanmaya çalışılır. Bunun için bilinmesi gerekenler orijin ve destinasyon noktalarının yeri, kapasiteleri ve talepleri, orijin ve destinasyonlar arası mesafeler ve birim maliyetlerdir.

Ulaştırma modelleri literatürde yer alan doğrusal programlama modellerinin bir çeşididir. Farklı optimizasyon yazılımları ile çözüm elde edilebilmesinin yanında belirli büyüklüklere kadar elle de çözülebilir.

Elle çözümde ilk olarak bir başlangıç çözümü bulunması gerekir. Bu amaçla kuzey batı köşesi yöntemi ya da en düşük maliyet yöntemi kullanılır.

Kuzey Batı Köşesi Yöntemi'nde orijin destinasyon atamalarına tablonun sol üst köşesinden başlanır, tatmin olan satır ya da sütun silinir ve yeni sol üst köşeye atamalar yapılarak devam edilir. Son kontrol ise bütün arz ve talep miktarlarının tamamen sağlandığından emin olmaktır.

En Düşük Maliyet Yöntemi'nde ise benzer bir süreç bu defa mevcut durumdaki en düşük maliyetli hücre için gerçekleştirilir. En Düşük Maliyet Yöntemi de sezgisel bir yöntemdir ve atamalar en düşük maliyetler dikkate alınarak belirlenir.

Bu yöntemler ile elde edilen çözüm sadece fizibil bir çözümdür. En iyi sonucu bulmak için bir yöntem daha gereklidir ve atlama taşı yöntemi olarak bilinir. Bu yöntem sonucunda elde edilen çözüm optimum çözümdür.

Ulaştırma modelleri lojistikle birlikte çok farklı tipteki problemlerin çözümünde de kullanılabilir. En çok kullanılan alanlar; üretim ve tüketim merkezleri arasındaki optimum ürün dağıtımını belirleme, faklı işlerin makinelere atanması, üretim planlama problemleri, dağıtım ağı problemleri, uygun tesis yeri seçimi şeklindedir. Bu alanlardan herhangi biri için ulaştırma modelleri kullanıldığında karşılaşılabilecek bazı değişik durumlar olabilir. Örneğin, gerçek hayatta orijin noktalarının toplam arzı her zaman destinasyon noktalarının toplam talebine eşit olmayabilir. Dengeli olmayan bu ulaştırma modellerinde dengeyi sağlamak için ya satırlara kukla arz noktaları ya da sütunlara kukla talep noktaları eklenir.

Bu bölümde anlatılan ulaştırma problemleri literatürde tek aşamalı modeller olarak bilinir. Gerçek hayatta ürünlerin hareketi çok daha fazla aşamadan geçerek tamamlanır. Örneğin, çok sayıda tedarikçiden, çok sayıda üreticiye, oradan çok sayıda aktarma merkezine ve oradan da yine çok sayıda perakende noktasına doğru çok aşamalı bir ulaştırma planı söz konusu olabilir. Bu aşamalardan sadece biri içindeki atamaları optimize etmek yeterli olmayacaktır. Tamamını optimize etmek ise yukarıdaki bölümlerde anlatılan yöntemlerle mümkün değildir. Matematiksel modelleme yaklaşımlarını kullanmak gerekir.

Örneğin, belli sayıda ve farklı lokasyonlardaki üreticilerden, yine belli sayı ve farklı lokasyonlardaki dağıtım merkezlerine, maliyeti minimize edecek şekilde dağıtım yapmak hedeflenebilir.

Çok aşamalı ulaştırma ve dağıtım modellerinde dikkate alınabilecek diğer bir durum ise noktalar arasında taşımaları gerçekleştirecek farklı taşıma modları ya da araç tiplerinin bulunmasıdır. Örneğin iki nokta arasında yapılacak taşıma denizyolu, karayolu, havayolu ya da demiryolu modlarından biri ile gerçekleştirilebilir.

Modelin yukarıda belirtilen hallere dönüşmesi sonucunda çözüm üretebilmek için yazılımlardan faydalanmak gerekecektir. Hatta en iyi sonucu bulmak önemliyse, büyük boyutlu problemler için bu yazılımlar dahi yetersiz kalabilecek ve sezgisel yöntemlerle çözüm üretmeye çalışmaktan başka çare kalmayacaktır. Sezgisel yöntemler optimum sonuçlar üretemese bile gerçek hayatta uygulayıcıları tatmin edecek seviyede sonuçlar verecektir.