Dağıtım Planlama ve Ulaştırma
Planlama; eldeki geçmiş verileri, mevcut tecrübeleri, geleceğe dair tahminleri dikkate alarak işletmenin amaç ve hedeflerine ulaşmak için izleyeceği yol ve davranış şeklini belirlemedir. Lojistik planlama içerisinde önemli bir aşama dağıtım süreçlerinin planlanmasıdır. Genel olarak dağıtım planlaması, doğru ürünlerin, doğru yerlere, istenilen sürede teslimini sağlayan sistematik bir yaklaşımdır. Ancak müşteri, tedarikçi ve süreç kaynaklı değişkenlikler, yetersiz bilgi, düşük izlenebilirlik ve çelişen amaçlar gibi faktörler bir araya geldiğinde dağıtım planlamacılarının işi zorlaşmaktadır.
Dağıtım süreçleri tedarik zinciri ağı içinde her aşamada görülse de genellikle zincirin son aşamalarında daha önemli hâle gelmektedir. Bunun sebebi son aşamalardaki aktör sayısının çok artmasıdır.
Dağıtım planlamasına, farklı zaman ufuklarını dikkate alarak hiyerarşik bir bakış açısı ile bakmak, işi kolaylaştıracak ve daha doğru olacaktır. Genellikle planlama ufku stratejik, taktiksel ve operasyonel olmak üzere üçe ayrılarak incelenir.
Dağıtım ağı yapısının şekillendirildiği ve her bir aşamada gerçekleştirilecek faaliyetlerinin planlandığı aşama stratejik planlamadır. Bu aşamadaki kararlar, tüm tedarik zincirine dair düzenlenmiş stratejiler ile örtüşmelidir. Stratejik kararların büyük kısmı dağıtım ağının tasarımına dair kararlardır. Buradaki temel ikilem müşteri ihtiyaçlarını dikkate alıp karşılamaya çalışırken, bu ihtiyaçları karşılamanın maliyetlerini de dikkate alarak plan yapmaktır. Temel ihtiyaçlar, yanıt hızını artırıp ve sipariş ulaştırma süresini kısaltmak, ürün çeşitliliğini ve bulunabilirliğini artırmak ve siparişlerin takibini sağlayabilmektir.
Dağıtım ve ulaştırmaya dair taktiksel seviyedeki planlar, stratejik seviyede verilmiş olan kararlara göre geliştirilir. Taktiksel seviyedeki kararlar verilirken talep belirsizliği, uluslararası ağlardaki kur farkları ve sektördeki rekabet düzeyi dikkate alınarak hareket edilmelidir. Bu aşamada yapılan hataların büyük kısmı operasyonel seviye için büyük problemler üretebilir.
Operasyonel seviyedeki kararlar genellikle günlük ya da haftalık bazda verilir. Bu kararların çoğu bireysel müşteri siparişleri bazında ve detay seviyededir. Operayonel seviyeye gelindiğinde dağıtım ağı konfigüre edilmiş ve operasyonel politikalar belirlenmiş olur. Amaç, bu sabitlere göre operasyonları en etkin şekilde gerçekleştirmektir.
Dağıtım kaynakları planlaması (DKP), kurumsal kaynakların planlanması içerisinde yer alan malzeme ihtiyaçları planlamasının (MİP) sürecinin dağıtım faaliyetleri ile ilgili uzantısıdır. Dağıtım ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanılan taşıma araçlarının, depolama faaliyetlerinin ve yükleme-boşaltma kapasitelerinin ayrıca işçilik ve finansman gibi dağıtım kaynakların belirli koşullar dikkate alınarak planlanmasıdır. Temel hedef; hangi ürüne, nerede ve ne zaman ihtiyaç duyulacağının hesaplanması ile bu ihtiyacın nasıl ve ne şekilde karşılanacağına karar verebilmektir.
Araç Rotalama Problemi (ARP); müşterilere hizmet eden, bir veya daha fazla depo kullanan araçların rotasını belirleyen zor bir optimizasyon problemidir. Amaç her araç için tüm müşterilerin taleplerinin karşılandığı ve filonun kat ettiği toplam yolun en küçüklendiği bir teslimat dizisi yaratmaktır.
Bu tür problemlerin çözümünde en iyiyi verecek kesin bir yöntem yoktur. Çünkü gerçek hayattaki rotalama problemleri ele alındığında, kısıt sayısının çok fazla olduğu görülmektedir. Biraz da bu sebepten dolayı, yapılan anket çalışmaları sonuçlarına göre Türkiye’de işletmelerin, araç rotalamada bilişim sistemi yerine tecrübeden yararlanıldığı anlaşılmaktadır.