Çocukla İletişimde Masal/Masal Terapisi
Bir edebi tür olarak masal, “genellikle halkın yarattığı, hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı, cin, dev, peri vb. varlıkların başından geçen olağanüstü olayların anlatıldığı” eserlerdir.
Masalın temel özelliği, içinde doğaüstü ve olağandışı olayların anlatılmış olmasıdır. Bu olağandışılık, doğaüstülük, beraberinde bilinmezliği, belirsizliği de getirmektedir. Masallarda genel olarak zaman ve mekân mefhumu yoktur.
Masalların sağladığı zengin dünyaların bir çocuğun gelişiminde önemlidir; çocukla iletişim kurmada en etkili araçlardan biri olduğu bilinmektedir.
Masal, şekil olarak üç bölümden oluşur; Başlangıç, Masal, Masal sonu olarak şekillenmiştir.
Masallarda iyi-kötü, güzel-çirkin, doğru-yanlış arasındaki mücadeleler sık sık konu edilir. Masalların sonunda iyi, güzel ve doğru olanlar mutluluğa kavuşurken; kötüler, haksızlar cezalandırılırlar. Masallar kısa ve yoğun anlatım özellikleri taşıyan anlatılardır.
Masalların içinde atasözleri, bilmeceler vb. yer almaktadır. Olay örgüsü noktasında masallardaki motifler, yönlendirici rol oynar.
Masalların içinde günlük hayata dair olaylar, topluma ait gelenekler ve görenekler, toplumu meydana getiren insanların dünyaya bakış açısı ve değer yargıları yer almaktadır.
Çocuklara istenilen davranışları kazandırmanın en iyi yolu onların dünyalarına hitap eden edebî eserlerden geçmektedir. Masalın çocukların sosyal etkileşimlerine katkısı mühim bir yer arz etmektedir.
Masal sosyal etkileşime ve sosyal iletişim becerilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilecek bir türdür.
Masallar, kendi içinde, ele aldığı konular ve ana kahramanlarının durumuna göre sınıflandırıldığı gibi yapısal özelliklerine göre de sınıflandırılmaktadır.
Masallar, sözlü olarak nesilden nesile intikal etmiştir. Masalların anlatılmaya başlaması, insanlık tarihi ile yaşıttır. Masallarda ağırlıklı olarak, olağanüstü nitelikler taşıyan kahramanların başından geçen olağanüstü olaylar anlatılır.
Masal anlatıcıları, sözlü geleneğin taşıyıcılarıdır ve masalları, kendi üsluplarıyla da zenginleştirirler.
Masallar, çocuklarla kurulacak iletişimde zengin bir çerçeve sunar. Masalların yapı ve içerik açısından hem yüzyılların birikimini sağlaması hem de her anlatıcının maharetiyle canlı kılınması, masalların özgün bir iletişim aracı olmasını sağlar.
Masal, çocuğun bilişsel, sosyal ve ahlâki gelişimine olumlu anlamda pek çok katkı sağlamaktadır. Masallarda; doğruluk, çalışkanlık, adalet, saygı vb. soyut kavramlar ve sosyal hayat çocukların anlama kapasiteleri dikkate alınarak, somutlaştırarak ve basitleştirilerek anlatılır.
Çocuk ruh sağlığı alanında uzman kişilerin en sık kullandıkları psikoterapi yöntemlerinden biri masal terapisidir.
Masal terapisi, duygularını ifade etmekte zorlanan 3-13 yaş arası çocuklarda uygulanabilen, masallara yönelik materyalleri kullanarak çocukların masal kahramanlarını canlandırdığı ve böylece duygularıyla düşüncelerini daha kolay ifade edebildiği bir terapi yöntemidir.
Masalların çocuklar üzerindeki etkileri, birçok başlıkta düşünülebilir; öncelikle zihinsel ve ruhsal etkisi ele alınmaktadır. Bedensel olarak bir performansı gerektirdiğinden bedensel etkisi de bir diğer başlık olarak düşünülebilir. Tüm bu etkiler, kendi içinde alt başlıklılara ayrılarak incelenebilir.
Türk masalları, kendi içsel zenginliklerini taşıyan kültürel ürünlerdir. Dünyanın hemen her ülkesinde bu sözlü eserlere rastlanır ve dünya çocukları bu sözlü miraslardan faydalanarak yetiştirilir. Her toplum her kültür, nesilden nesile aktarılan masallarını aktarır.