Çocuklarda Yetenek Seçimi

Çocukluk döneminde spor egzersiz ve aktivitelerine çocukların dâhil edilmesi, hangi branşta yetenekli olabileceklerine ilişkin bir yetenek seçimine tabi tutulmaları ve spesifik bir spor branşına yönlendirilmeleri, sonrasında motor yetenek ve becerilerine yönelik çeşitli antrenman planlamalarının yapılması çocukların sağlıklı bir fiziksel uygunluğa sahip olmaları (Taşkıran, 1997) açısından önemlidir.

Yetenek kavramı Türk Dil Kurumu sözlüğünde; “Bir kimsenin bir şeyi anlama veya yapabilme niteliği, istidat, kabiliyet, kudret” şeklinde tanımlanmıştır.

Sportif yetenek kalıtım veya çeşitli antrenman ve egzersizler ile edinilmiş davranış koşulları sebebi ile sportif performanslara özgü özel bir uyuma ya da üst düzey uyum gösteren bireylerin sahip olduğu yeti olarak tanımlanmaktadır.

Sporda yetenek seçimi, çeşitli spor branşlarına özgü geliştirilen yetenek seçimi test bataryaları aracılığıyla belli bir spor dalına yönelik başarı potansiyeline sahip bireylerin o branşa yönlendirilmesi sürecini kapsamaktadır.

Günümüzde yetenekli bireylerin potansiyellerini gerçekleştirmeleri için uygun destek ve antrenmanın gerekli olduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle, özellikle yetenekli çocukların veya genç sporcuların erken teşhisi, hem araştırmacılar/antrenörler hem de sporcular için giderek daha önemli bir husus haline gelmiştir.

Elit sporcu performansının temelini oluşturan nitelikleri ve kriterleri anlamak ve sporcuların yetenek gelişimini kolaylaştırmak amacıyla 1950'li yıllarda başlayan yetenek seçimi ve yetenek geliştirme programlarında Sovyetler Birliği, Doğu Almanya, Romanya ve Bulgaristan gibi doğu bloğu ülkelerinin önde gelen başarılı ülkeler olduğu bilinmektedir.

Spesifik bir spor branşına başlama yaşının ve bu branşta sporcunun en verimli olacağı yaş aralığının tespiti ve verimli bir antrenman süreci ile olası ulusal ve uluslararası düzeyde başarı elde edilebileceğini ortaya koyan birçok bilimsel araştırmanın olduğu bilinmektedir.

Boy ve vücut ağırlığı, sürat, dayanıklılık, koordinasyon, oyunlarda yetenek, atletik beceriler sporda yetenek seçiminde değerlendirilebilecek, daha sonra gelişim içinde gerekli olan bazı verim faktörleri arasındadır.

Genetik ölçümler, vücut kompozisyonu, antropometrik ölçümler, kemik yaşının belirlenmesi çocuk ve gençlerde sporda yetenek seçimine ön koşul oluşturan, genel olarak sportif performansa etki edebilecek fiziksel uygunluk testleri arasındadır.

Sporda yetenek türü statik ve dinamik olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Sporda yetenek seçimi ise doğal veya bilimsel olarak yapılabilir.

Beceri bireyin motorsal davranışını baskın olarak belirleyen bir özellik olarak tanımlanmıştır.

Etkili bir yetenek seçimi sistemi, sporda üst düzey uluslararası başarıya ulaşmak için en büyük potansiyele sahip olan bireylere doğrudan destek sağlayacağından, yetenek geliştirmenin temel bir öncüsüdür.

Zaman testleri, mesafe testleri, hassaslık ve isabet testleri, güç ve çabukluk testleri (performans testleri), sprint testleri, vücut hareketi ve ritim testleri ve form testleri sporda kullanılan genel test türleri arasındadır.

Biakrominal çap, göğüs genişliği, göğüs derinliği, biiliak, bitrokhanterik ve femur bikondüler çap, ayak bileği, humerus bikondüler ve el bileği gibi 9 farklı vücut bölümünün ölçümü çap ölçümüdür.

Okul çağındaki çocukların fiziksel uygunluk ölçümlerini standardize ederek tüm spor araştırmalarını yapmak için içerisinde 7 farklı yetenek seçimi testinin yer aldığı EUROFIT adlı bir test bataryası geliştirilmiştir