Özel Gereksinimli Çocuklarda Spor Uygulamaları

Özel gereksinimli çocuklar spor uygulamaları yardımıyla bulundukları ortamlarda nasıl davranışlar sergileyeceklerini, diğer insanlarla nasıl iletişim kuracaklarını öğrenmektedirler. Oyun yoluyla öğrenme bedensel, duygusal, sosyal, bilişsel gelişim alanlarını etkileyerek sosyal becerilerin kazandırılmasına katkı sağlayarak, toplum içinde adaptasyonu kolaylaştırmaktadır.

Tipik gelişim gösteren bireylerde olduğu gibi özel gereksinimli bireylerinde sosyalleşebilmesi, akranları tarafından kabul görmeleri ve akran reddine uğramamaları açısından sosyal becerilerin ve sosyal davranışların yeteri düzeyde gelişmiş olması gerekmektedir. Çünkü özel gereksinimli bireylerin de çevreleri ve akranları ile sosyal etkileşime girebilmeleri açısından sosyal beceriler ve sosyal davranışlar önem arz etmektedir (Ballı, 2010). Özel gereksinimli bireylerin sosyal becerileri ve sosyal davranışları yeteri düzeyde gelişmezse bu durum çevreleri ile etkileşim ve uyum açısından zorluklar yaşamalarına neden olabilmektedir. Özel gereksinimli bireylerin sosyal beceri ve sosyal davranışlarının gelişebilmesi için daha erken yaşlarda gerekli tedbirler alınmalı ve sosyal entegrasyonuna yönelik çalışmalar yürütülmelidir.

Özel gereksinimli bireyler için spor faaliyetlerinin başlangıcı henüz 20’nci yüzyılın ortası kadar yakın bir döneme denk gelmektedir. Sosyal hakların ve uluslararası örgütlerin gelişimi, “herkes için spor” ilkesinin gündeme gelmesi ve sporun sağlık ve sosyal yaşam yönünden olumlu etkileri; sporun engelli bireyler için faydalı bir mekanizma olarak kabul edilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Spor engelli bireyler açısından kişisel engeli ile başa çıkma yollarını öğrenmede ve buna ilişkin motivasyon sağlamada, işbirliği ve paylaşım gibi karakter özelliklerinin kazanımında itici güç olmakla birlikte engelli bireylerin özgüven duygularını da güçlendirmesi sebebiyle sosyal bir tedavi unsuru olarak kabul edilmektedir. (Mumcu, 2019).

İnsanlar fiziksel, duygusal ve bilişsel özellikleri açısından farklılıklar gösterebilmektedir. Bu farklılıkların oluşması eğitim açısından öğretimin de bireyselleştirilmesi gerekliliğini ön plana çıkarmıştır. Bu bakımdan eğitim faaliyetlerine katılımı sadece bir alanda engeli olan bireyler üzerinde değil tüm engel gruplarının topluma uyumunun sağlanması, kişisel gelişimlerinin sağlanması amaçlarıyla bireyselleşmiş çalışmaları ifade etmektedir (Arcangeli vd., 2020). Özel eğitim gereken özel gereksinime de sahip olan bireyler, üzerindeki farklı sebeplerle gelişimsel ve bireysel nitelikleriyle eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren bireyler olarak tanımlanabilmektedir (MEB, 2012).

Sporun vücuda fayda sağlayan, kişiyi topluma kazandıran ve duygusal etkilerini rehabilite eden ve rahatlatan özelliği vardır. Spor birçok insanın hayatında çok az yere ve öneme sahiptir ama önemli olan sporun özel gereksinimli bireylerin hayatında ne kadar olduğudur (Yetim, 2014). Spor, özel gereksinimli bireylere engeli ile nasıl başa çıkacağını öğretir. Spor, özel gereksinimli bireylerin kas ve sinir sistemini, zihinsel yetilerini vücudun fizyolojik gelişim sürecini destekler (Karagöz, 2002). Bütün kaslarını kuvvetlendirir, günlük yaşamda hayatını kolaylaştırır. Bazı engel durumlarında sağlam bölgenin kabiliyetini destekleyerek daha kullanışlı hale dönüşmesini sağlar. Fiziksel engelinden kaynaklanan depresyon duygusunu azaltır ve ortadan kaldırır (Sonuç, 2012).

Günümüzde spor etkinlikleri özel gereksinime sahip olan bireylerde fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal gelişimini amaçlayan ve genel eğitim uygulamalarının tamamlayıcısı niteliği taşıyan planlı ve bilinçli faaliyetleri içermektedir. Spor etkinliklerinde özel gereksinimli bireyler diğer zamanlara göre daha özgür hareket etmekte ve kendi iç dünyalarını daha gerçekçi bir şekilde yansıtabilmektedir. Bu sayede engelli bireylerin olumlu benlik saygılarında, sosyal yeterlilik düzeylerinde, serbest zaman becerilerinde, gerilimin giderilmesinde ve iletişim becerilerinde gelişim kaydedilmektedir (Savucu, 2019).