Konuşma Gelişimi ve Bozuklukları

Yaşamın ilk yıllarında çocuğun dili kullanmayı öğrenmesi, gelişimin sağlıklı seyrettiğine dair en önemli göstergelerinden biridir. Çocuklarda normal dil gelişimini ve normalden sapmaları ayırt edebilmek, dilin sağlıklı bir şekilde gelişmesini destekleyebilmek, konuşma ile ilgili bozuklukları tanımak ve bu durumlar için uygun yaklaşımları öğrenebilmek oldukça önemlidir.

Dil ve Konuşma Nasıl Gelişir?

Dil gelişimi için doğuştan gelen uygun yapısal özellikler, zengin ses ve görüntü içeren dış ortam gereklidir. Dil ve konuşma gelişiminin en yoğun yaşandığı dönem yaşamın ilk üç senesidir. Bebek 1 aylıkken göz teması kurma ve değişen durumlara göre (ağrı, açlık gibi) değişen ağlama sesleri çıkarma becerisi kazanır. 2-5. aylarda gıgıldama veya hoşnutluk sesleri ağırlık kazanıp ağlamalar azalır. 3 aylıkken farklı ses tonlarına yanıt olarak gülümseyerek 4 aylıkken seslere, sesler çıkartarak cevap vermek şeklinde iletişim kurar. 4-8. aylarda ses oyunları ve agulama görülür. Bebek sesli ve sessiz harfler içeren tek heceler söylemeye başlar. 6-9. aylarda babıldama diye ifade edilen hece tekrarlamaları başlar. İlk yılın sonuna doğru çoğu bebek kelime benzeri yapılar kullanmaya başlar. Bu dönem jargon konuşma diye adlandırılır. Çocuğun ilk kelimeleri 9-18 aylarda, ortalama 12 aylıkken başlamaktadır. 18-24. aylarda iki kelimeli cümleleri taklit etmeye ve söylemeye başlar. 2-3 yaşta kelime sayısı artmıştır. Kelimeleri 2 kelimeli cümleler şeklinde bağlar. 3-4 yaşta 3 kelimeli cümleleri daha sık kullanır. Öyküler anlatabilir.

Hangi Durumlarda Dil ve Konuşma Gecikmesinden Bahsedilebilir?

12-15. aylara kadar babıldaması olmayan, 18. aya kadar basit yönergeleri algılamayan ve tek kelimeleri söylememiş, 24 ayda iki kelimeli tamlama yapamamış, 36 aya kadar cümle kuramamış, 48-60 aya kadar basit öykü anlatmakta zorlanan çocuklarda konuşma gecikmesi düşünülür ve ileri değerlendirme gereklidir.

Dil Gelişimi Nasıl Değerlendirilir?

Dil ve konuşmanın değerlendirilmesinde ayrıntılı öykü alınması ilk basamaktır. Çocuğun gelişimsel öyküsü sorgulanırken dil gelişiminin dönüm noktaları tanıda çok büyük önem taşır. Konuşma, alıcı ve ifade edici dili değerlendirmek için kullanılan testlerle değerlendirilir.

Konuşma ve Dile Özgü Gelişimsel Bozukluklar Nelerdir?

Özgül Dil Bozukluğu

Dil bozukluğu tanısının çekirdeğini oluşturan özellikler; anlama, sözcük bulma, cümle kurma ve konuşma eksikliklerine bağlı olarak dili kavrama ve kullanmada yaşanan güçlüklerdir. Dil bozukluğu, genellikle sözcük dağarcığı ve grameri etkiler ve bunun sonucunda konuşma kapasitesi kısıtlanır. Çocuğun ilk sözcüklerini ve cümleciklerini söylemesi gecikir. Karşılıklı konuşmalarda konuyu devam ettirme ve genişleme yetisi kısıtlıdır. Yeni kelime ve cümleleri akılda tutma güçlüğüne bağlı olarak uzayan yönergeler takip etmekte güçlük çeker, sözel bilginin sırasını doğru aktarmakta zorlanır. Erkeklerde kızlardan daha sıktır. Sonuç genellikle olumludur.

Sesletim (Ses Söyleme/Artikülasyon) Bozukluğu

Sesletim bozukluğu, konuşma seslerinin çocuğun yaşından ve gelişim düzeyin göre beklenenden bozuk üretilmesi ile karakterizedir. Sesletim bozukluğu, konuşma bozuklukları içinde en sık görülen bozukluktur. Olguların %75’i okul öncesi dönemde müdahalesiz veya basit müdahale ile normale dönmektedir.

Kekemelik (Çocukluk Başlangıçlı Konuşmanın Akıcılığı Bozukluğu)

Kekeleme, konuşmanın akıcılığında, sürekliliğinde, ritminde bozulma olarak görülür. Sıklıkla konuşma esnasında, normalden fazla bir çabalama ve duygusal veya davranışsal bazı tepkiler gösterme eşlik eder. Çocukluk çağı kekemeliği, 2-4 yaş arasında en yüksek sıklıktadır ve bu yaştaki çocukların %4-5’ini etkilemektedir. Gelişimsel kekemelikte %80 oranında kendiliğinden iyileşme gözlenmektedir. Tedavi, farklı yaş grupları için farklı yaklaşımlar şeklindedir. Genellikle ilk yaklaşım olarak dolaylı müdahaleler önerilmektedir.Dolaylı yaklaşımların yetersiz kaldığı ve büyük yaştaki çocuklara konuşma terapisi önerilir.

Konuşma Bozukluğu Olan Çocukla Neler Yapabilirim?

Normal dil gelişimi ve normal dışına sapmalar konusunda aile bilgilendirilmeli, sağlıklı dil gelişiminin önemi vurgulanmalıdır. Dil gelişimi ile ilgili uygun etkinlikler, bozukluklar ile ilgili egzersizler önerilmeli, aileler için yol gösterici olunmalıdır. Konuşma bozukluğu olan çocuğun tanı, ayırıcı tanı ve tedavi planlaması için çocuk psikiyatrisi ile iş birliği içinde çalışılmalıdır.