Zekâ Gelişimi ve Bozuklukları

Tanım: Zekâ genel anlamıyla toplumsal yaşama uyum becerisi olarak değerlendirilir. Bu yeti, birçok öğrenme alanını içinde barındırır. Zekâ gelişimi; ruhsal, fiziksel, sosyal, genetik bir çok durumdan etkilenir. Hatta bu gelişim doğum öncesi dönemde başlamaktadır. Normal gelişim gösteren çocuklarda da gelişim boyunca aksaklıklar, gerilikler, normalden sapmalar olabilir. Bu durum zekâ geriliği ile karıştırılmamalıdır. Zekâ geriliği, ömür boyu devam eden, iyileşmesi mümkün olmayan ancak uygun müdahalelerle uyumun arttığı bir durumu anlatır.

Tanı kriterleri: Zekâ geriliği terimi üç ölçütle tanımlanır; 1.Günlük yaşama uyum becerilerinde gerilik olması, 2. Bilişsel işlevlerde gerilik olması, 3. Uyumsal ve bilişsel eksikliklerin gelişimsel evre sırasında başlaması.

Klinik özellikler: Zekâ geriliği olan bireylerdeki en temel özellik öğrenmelerinin yaşıtlarından geri olmasıdır. Yapabildikleri beceriler takvim yaşından geridir. Yargılama, muhakeme, soyut düşünme, dikkat ve dürtü kontrolü gibi birçok alanda yaşıtlarından geridirler. Dikkatini sürdürme ile ilgili belirgin problem yaşarlar. Dikkat sorunları öğrenmeyi daha da olumsuz etkiler. Bu bireylerde takvim yaşına göre zekâ yaşı geri kalmıştır. Normal zekâ gelişimine sahip çocukların geçtiği gelişim süreçlerinden aynı sırayla geçerler, ancak gelişim hızları yaşıtlarına göre daha yavaştır. Bu nedenle yaşıtları gibi değil kendinden küçük yaştakiler gibi davranırlar. Zekâ geriliği olan çocuklarda zekâ geriliği sebebi olarak metabolik, genetik, nörolojik ve benzeri bir durum yoksa bedensel gelişimleri yaşıtları düzeyindedir. Örneğin normal boy gelişimi, normal ergenlik gelişim evreleri gibi.

Etiyoloji: Zekâ geriliğini oluşturan nedenler oldukça karmaşıktır. Ancak tüm bilinen nedenlere rağmen olguların %40'ında, özellikle hafif olgularda hâlen sebep bulunamamaktadır. Zekâ geriliğine neden olan durumları, üç kategoride sınıflandırabiliriz: Doğum öncesi (prenatal) nedenler, doğum sırasında (perinatal) meydana gelen nedenler, doğum sonrası (postnatal) nedenler.

Sınıflandırma: Zekâ geriliğinin zeka puanına göre sınıflandırılması şu şekildedir: Hafif derece (Zekâ puanı:50-69 arası), orta derece (Zekâ puanı:35-49 arası), ağır derece (Zekâ puanı:20-34 arası), çok ağır derece (Zekâ puanı: <20 ).

Tanı: Zekâ geriliği tanısı şu aşamaları içerir; 1-Çocuğun konuşma, motor hareket, öz bakım becerileri, okuma yazma becerisi, sosyal işlevselliği gibi eksik kaldığı tespit edilen durumları içeren ayrıntılı öykü alınır, 2-Standardize zekâ testleriyle zekâ seviyesi belirlenir, 3-Çocuğun toplumsal yaşama uyum becerilerini değerlendirilir.

Tedavi: Zekâ geriliğine yönelik bilinen bir ilaç tedavisi yoktur. İlaç tedavisi eşlik eden tıbbi ve psikiyatrik durumlar için kullanılmaktadır. Ana tedavi bireyselleştirilmiş özel eğitim programlarıdır.

Erken müdahele ve önleme: Zekâ geriliği tedavisinde erken müdahale ve önleme çalışmaları da önemli yer tutar. Zeka geriliği yaygın bir hastalık olup, birey ve toplum için büyük bir yük oluştur. Bu duruma sahip çocuklar damgalanmış ve dışlanmıştır. Bakım veren kişide zorlanmaya bağlı farklı psikolojik sorunlar gelişebilir. Ancak erken müdahale ile bu sorunlar büyük ölçüde azaltılabilir.