Hasta Çocuk ve Ailesine Sosyal Destek

Sosyal destek, bireylerin yaşamış oldukları psikososyal sorunlarda ve genel iyilik halinin sürdürülmesinde sosyal çevrelerinden (sosyal kaynaklarından) elde etmiş oldukları maddi, manevi, duygusal ve araçsal destekler ve bilgilendirme desteği olarak tanımlanabilir.

Çocukların Sosyal ve Duygusal Gereksinimleri

Çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için birtakım sosyal ve duygusal gereksinimlerinin karşılanması oldukça önemlidir. Çocukların bazı sosyal ve duygusal gereksinimleri vardır: Güvende ve emniyette olmak. Sevilmek ve benlik saygısı duygusuna sahip olmak. Dikkat çekmek ve anlaşılmak. Kontrol ve öngörülebilirlik duygusuna sahip olmak. Güçlü duyguları tanımak ve bunlarla baş edebilmek. Güç duygusuna sahip olmak, bağımsız ve yetkin hissetmek. Teşvik edici uğraşlarla meşgul olmak. İlişkilerden zevk almak ve aidiyet duygusuna sahip olmak.

Çocuk ve Ailenin Karşılaşabileceği Riskler

Çocuklar yaşlarına, cinsiyetlerine, varsa hastalıklarına bağlı olarak gelişimsel ve sosyal risklerle karşı karşıya kalabilmektedir. Çoğu zaman sosyal destek ve koruyucu faktörlerle etkisi azaltılan ya da etkisi ortadan kaldırılan bu riskler, kontrol edilemediğinde krizlere sebep olmakta çocuğun tedavisini ve gelişimini etkileyen önemli unsurlardır. Gelişimsel riskler, gebe kalma öncesi ve doğum öncesi dönem aşaması, erken çocuk dönemi, çocuk dönemi, okul öncesi dönem, okul dönemi, ergenlik dönemi gibi aşamalarda ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Bu dönemlerdeki depresyon, yüksek kaygı, düşük benlik saygısı, güvensiz bağlanma, isyankârlık, madde kullanımı, kötü sosyal beceriler, yetersiz ya da uygun olmayan baş etme becerileri, kendine güvensizlik, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, duygusal problemler gibi kişisel risk faktörlerinin bilinmesi önemlidir.

Ayrıca ailenin yapısı, aile için sınırlar, iletişim biçimleri, aile içi roller, ailede duyguların ifade edilip edilmediği, aile içi kurallar, duyguları anlama, bireysel farklılıkları kabullenme, işbirliği, birlikte zaman geçirme, maneviyat, aile içindeki üyelerin düşük eğitim düzeyi gibi aileyi ilgilendiren faktörlerin de bilinmesi ayrıca önemlidir.

Mikro Riskler

Zihinsel ve psikolojik sorunlar, davranış bozuklukları, tedaviye uyum sorunları, farkındalık ile ilgili problemler, güvensiz kişilik örgütlenmesi, anti sosyal mizaç çocuktan kaynaklanabilecek mikro risk faktörleridir.

Ailedeki olumsuz rol modellerinin çocuk üzerindeki etkisi, ailenin sosyoekonomik sorunları, ebeveyn kapasitesinin yetersizliği, hasta çocuğun ihmal edilmesi, tek ebeveynli aile olması, iletişim bozuklukları gibi durumlar ise aileden kaynaklanabilen mikro risk faktörleridir.

Mezzo Riskler

Hasta çocuğun etrafında olumsuz arkadaş modellerinin olması, hasta çocuğun tıbbi durumu nedeniyle akran zorbalığına maruz kalması, okula devam edememe, akademik başarısızlık, yeterli rehberlik alamama, akrabalar arasında hasta çocuğa yönelik ihmal ve istismar durumları, çocuğun yaşadığı mahallede hasta çocuğa ve hastalığa karşı önyargılar mezzo risk faktörleri arasında gösterilebilir.

Makro Riskler

Gelir dağılımındaki dengesizlikler, işsizlik sorunları, göç sorunları, uygun olmayan konut koşullarında yaşama, kente uyum sorunları, aile değerlerinin değişmesi, teknolojinin getirdiği sorunlar, temel hizmetlere zayıf erişim, sosyal ve toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri, yeterli sosyal güvenlik programlarının olmaması, sosyal hizmet programlarının yetersizliği gibi sorunlar makro risk faktörleri arasında gösterilebilir.

Çocuk ve Ailesi için Koruyucu Faktörler

Çocuk ve ebeveynlerinin benlik saygısı düşüklüğü bir risk faktörü olduğu gibi, yüksek benlik saygısı da bir koruyucu faktördür. Yerinde güven duygusu, yaşam üzerinde kontrol duygusu, etkili problem çözme ve baş etme becerileri, stres yönetme becerisi, iletişim yetenekleri, sosyal yeterlilik, fiziksel sağlığın iyi olması, aile ve arkadaşların sosyal desteği, iyi ebeveynlik becerileri, aile etkileşimi, çocuk için olumlu gelecek beklentisi, güçlü geniş aile bağları, fiziksel açıdan güvende olma, olumlu okul deneyimleri, ekonomik güvenlik, akademik başarı, temel hizmetlere erişebilme, destekleyici yasal mevzuat, sağlık kuruluşunun aile ve hasta çocuk için sağlayabileceği hizmetler çocuk ve ailenin yararlanabileceği bazı koruyucu sosyal destek faktörleridir.

Sosyal Destek ve Bileşenleri

Sosyal destek karmaşık bir yapıya sahiptir ve şu üç bileşeni bulunmaktadır: destek şemaları, destekleyici ilişkiler ve destekleyici etkileşimler. Sosyal desteğin bu bileşenleri birbirinden bağımsız olmadığı gibi, çoğu zaman birbirleriyle iç içedir ve birbirlerinin karşılıklı olarak etkiler.

Destek Şemaları

Algılanan sosyal destek olarak da adlandırılan bu genel destek şemaları kişisel uyumun en tutarlı ve en güçlü göstergelerindendir. Algılanan sosyal destek, bireylerin etrafındaki diğer bireylerle güvenilir bağları olduğuna ve istediğinde onlardan destek alabileceğine dair bilişsel algılamasıdır.

Destekleyici İlişkiler

Destekleyici ilişkilerde, iki katılımcı karşılıklı olarak birbirini desteklemek için çaba göstermektedir. Bu destekte iki farklı rol ortaya çıkmaktadır; destek sağlayıcı ve destek alan. Destekleyici ilişkilerin, belirli yaşam olaylarıyla ilgili olarak başa çıkmayı etkilemesinin yanı sıra, bireylerin davranışlarını etkileyebilecek ilişkisel şemaların gelişimini de etkiler.

Destekleyici Etkileşimler

Destekleyici etkileşimler, en az iki kişi arasındaki davranışsal değişimleri içerir. Birçok etkileşim, potansiyel destek alıcısının başka bir kişiden destek alma çabalarını, sağlayıcı tarafından destekleyici davranışların uygulanmasını ve sonuç olarak, destek sağlamaya çalışan bireyin destekleyici davranışlarıyla desteğin alınmasını içerir.

Sosyal Destek Değerlendirme Araçları

Literatürde çok sayıda sosyal destek ölçüm aracı alarak kullanılan ölçek bulunmaktadır. Bazıları şunlardır: Çocuklar İçin Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği, Çocuk ve Ergenler İçin Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği, Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği.