Ceza Muhakemesi ve İnfaz Hukukunda Çocuk
Suça sürüklenen çocuk hakkında soruşturma işlemleri bizzat çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. (ÇKK m. 15) Bu çocuklar hakkında kolluk tarafından soruşturma yapılamayacağı için çocuğun ifadesinin kolluk tarafından alınması olanaklı değildir. Bu görev Kanun tarafından bizzat Cumhuriyet savcısına verilmiş olduğu için çocuğun ifadesi de çocuk büroda görevli olan Cumhuriyet savcısı tarafından alınacaktır.
Çocuklarla ilgili kolluk görevi, öncelikle kolluğun çocuk birimleri tarafından yerine getirilir. (ÇKK, m. 31/1) Kolluk bünyesinde çocuklarla ilgili işlemlerin yürütülmesi sırasında, bunların soruşturma nedeniyle kolluk biriminde bulunan yetişkinlerle karşılaşmalarının engellenmesi için gerekli tedbirler alınır. (Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 16/2)
Kolluğun çocuk birimi, suça sürüklenen çocuğun aileye teslimini gerektiren hâllerde; çocuğun teslim edileceği veli, vasi, kanunî temsilci veya bakımını üstlenen kimseleri bulamaz ya da bunların çocuğu suça azmettirdiğinden veya istismar ettiğinden şüphelendiğinde bu kişilere teslim edemez.
Soruşturma işlemleri sırasında çocuğun ifadesinin alınması veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında, çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. ( ÇKK, m. 15/2)
Çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisinin bulundurulması zorunlu olmayıp, Cumhuriyet savcısının takdirine bağlıdır. Cumhuriyet savcısı bu konuda takdir yetkisini kullanırken dosya kapsamını ve çocuğun yüksek yararı ilkesini dikkate almalıdır.
Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukat müdafiidir. (CMK, m. 2/c) Müdafii çocuk koruma hukuku bakımından suça sürüklenen çocuğun savunmasını yapmaktadır.Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre şüpheli veya sanığın çocuk yani onsekiz yaşını doldurmamış olması durumunda istemi aranmaksızın bir müdafii görevlendirilir. Bu nedenle suça sürüklenen çocuğun soruşturma evresinde müdafiinin bulunmaması durumunda istemi aranmaksızın bir müdafii görevlendirilmesi zorunludur. (CMK, m. 150/2)
Çocuk hâkimi; hakkında kovuşturma başlatılmış olanlar hariç, suça sürüklenen çocuklar ile korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında uygulanacak tedbir kararlarını veren çocuk mahkemesi hâkimidir. (ÇKK, m. 3/2-c) Soruşturma evresinde suça sürüklenen çocuklar ile ilgili Çocuk Koruma Kanunu’nda yer alan tedbir kararları çocuk hâkimi tarafından verilir.
Soruşturma Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür. Ancak hukuk devleti ilkesi gereği temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturan işlemlerin hâkim güvencesi altında gerçekleştirilmesi gereklidir. Bu nedenle soruşturma evresinde hâkim tarafından verilmesi gereken kararlar sulh ceza hakimi tarafından yerine getirilir.
Soruşturmayı sona erdiren nedenlere ilişkin suça sürüklenen çocuklara özel düzenlemeler bulunmamaktadır. Cumhuriyet savcısı soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verebilir veya iddianame düzenleyerek kamu davasını açabilir.
Suça sürüklenen çocuklar çocuklara özgü mahkemelerde yargılanır. Bu mahkemeler çocuk mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemesidir. Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Mahkemelerin bulunduğu yerlerdeki Cumhuriyet savcıları, çocuk mahkemeleri kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilirler. (ÇKK m. 25/1)Çocuk mahkemesi, asliye ceza mahkemesi ile sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından, suça sürüklenen çocuklar hakkında açılacak davalara bakar. (ÇKK m. 26/1) Çocuk ağır ceza mahkemesi, çocuklar tarafından işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarla ilgili davalara bakar. (ÇKK, m. 26/2)
Duruşma hazırlığı devresine ilişkin olarak Ceza Muhakemesi Kanunu’nda ve Çocuk Koruma Kanunu’nda suça sürüklenen çocuklara özgü ayrı düzenlemeler yer almamaktadır. Çocuğun üstün yararının zarar görmemesi için çocuk hakkındaki yargılamanın hızlı, adil ve etkin yapılması büyük önem taşımaktadır. İyi bir duruşma hazırlığı yapılarak çocuk hakkındaki yargılama en kısa sürede bitirilmelidir.
Duruşma kural olarak herkese açıktır. (CMK m. 182/1) Ancak suça sürüklenen çocukların duruşması kapalı yapılır ve hüküm de kapalı olarak açıklanır. (CMK m. 185) Kapalı duruşmanın içeriği hiçbir iletişim aracıyla yayınlanamaz. (CMK m. 187/2)
Duruşmalarda hazır bulunan çocuk, yararı gerektirdiği takdirde duruşma salonundan çıkarılabileceği gibi sorgusu yapılmış çocuğun duruşmada hazır bulundurulmasına da gerek görülmeyebilir. (ÇKK, m. 22/3)
Duruşmanın düzeni, mahkeme başkanı veya hâkim tarafından sağlanır. Mahkeme başkanı veya hâkim, duruşmanın düzenini bozan kişinin, savunma hakkının kullanılmasını engellememek koşuluyla salondan çıkarılmasını emreder.
Kişi dışarı çıkarılması sırasında direnç gösterir veya karışıklıklara neden olursa yakalanır ve hâkim veya mahkeme tarafından, avukatlar hariç, verilecek bir kararla derhâl dört güne kadar disiplin hapsine konulabilir. Ancak çocuklar hakkında disiplin hapsi uygulanmaz. (CMK m. 203)