Türk Ceza Hukukunda Çocuk

Kasıtlı ya da taksirli hareket edebilmek için kasıtlı ya da taksirli davranabilme yeteneğine sahip olunmalıdır. Bu yetenek kusur yeteneğidir. Kusur yeteneği anlama ve isteme yeteneğidir.

Kusur yeteneği hareketin yapıldığı zaman mevcut olmalıdır. Fail kusur yeteneğini hareketin yapılmasından sonra kaybederse bunun etkisi sadece ceza muhakemesi bakımındandır.

Her kişide kural olarak kusur yeteneği bulunur. Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) kusur yeteneği düzenlenmemiş sadece kusur yeteneğini etkileyen haller düzenlenmiştir.

Türk Ceza Kanunu yaş küçüklüğünün kusur yeteneğine ve ceza sorumluluğuna etkisini 0-12, 12-15 ve 15-18 olmak üzere üç devreye ayırmıştır.

12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumlulukları yoktur. Bu çocuklar işlediği fiilden dolayı kovuşturulamaz ve haklarında cezaya hükmedilemez. Ancak haklarında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.

12-15 yaş arası çocuklarda mahkeme önce çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığı veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişip gelişmediği yönünden bedeni-akli ve ruhi durumunu incelettirir.

12-15 yaş arası çocuğun kusur yeteneğinin olmadığı tespit edilirse bu çocuk hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır. Bu yaş grubu çocuğun kusur yeteneğinin olduğuna karar verilirse ceza verilir ancak cezasında indirim yapılır.

15-18 yaş arasında çocuğun ceza sorumluluğu vardır, ancak henüz çocuk olduğu için cezasında Kanunda belirtilen oranda indirim yapılır.

Hakim cezayı belirlerken suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler. Yapılacak arttırma veya eksiltmeler bu temel ceza üzerinden hesaplanır.

Belirlenen ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir.

Suça sürüklenen çocuk hakkında yaş düzeltme işlemi uygulanmış ise TCK m.31'in uygulanması bakımından tespit edilmiş olan yeni-gerçek yaş göz önünde bulundurulacaktır.

TCK m.31'in uygulanmasında, suça sürüklenen çocuğun suç tarihi itibarıyla bulunduğu yaş grubuna göre cezada indirim uygulanacaktır.

Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre TCK m.50'de belirtilen, adli para cezası da dahil olmak üzere seçenek yaptırımlara çevrilebilir.

Yetişkinler bakımından, mahkûm olunan kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesinde hakime takdir yetkisi verilmiştir. Ancak, suça sürüklenen çocuklar bakımından bu hususta hâkime takdir yetkisi verilmemiştir.

Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, suça sürüklenen çocukların mahkum edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

Hapis cezasının ertelenmesi TCK m.51’de düzenlenmiştir. EErteleme; mahkemenin, kural olarak ilk defa suç işleyip de bu suçtan dolayı Kanunda öngörülen süreler çerçevesinde hapis cezasına mahkûm olan kişinin, yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla ileride tekrar suç işlemeyeceği kanısına vardığında, bu cezasının infazını öngörülen belirli süreler için geri bırakmasıdır.

Sadece hapis cezaları ertelenebilir, güvenlik tedbirleri ve adli para cezaları ertelemeye konu olamaz. TCK m.51/1’e göre işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir.

Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır.

Türk Ceza Kanunu m.53/1'e göre kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılır. 18 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında belli hakları kullanmaktan yoksun bırakma tedbiri uygulanmaz.

TCK m.58'e göre, önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri uygulanır. Bunun için önceden verilen ilamda yer alan cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.

Tekerrür halinde hükmolunan ceza, mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.

Fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.