Çocuklarda Cinsel Gelişim II
Cinsel Gelişime Kuramsal Yaklaşım
Cinsel gelişim ile ilgili araştırma yapılırken sorunu kavramsallaştırmak ve önermelerin doğruluğunu araştırmak için rehber olarak kuramlar kullanılmaktadır. Cinsel gelişim üzerine yazılmış olan kuramlar, insanlarda cinsel gelişimin nasıl başladığını, cinsel gelişim süreçlerini ve cinsel gelişime ait kavramları açıklamışlardır.
Kuramlar arasında psikoanalitik kuram; gelişimi bilinçdışı ve büyük ölçüde duygu ağırlıklı içerikle tanımlayan, davranışın yüzeysel bir özellik olduğunu, gelişimi gerçek şekilde anlamanın davranışın sembolik anlamlarını ve zihnin derinlerindeki işleyişi analiz etmekle gerçekleşeceğini savunan bir kuramdır. Psikoanalitik kuramın temsilcisi olarak Sigmund Freud bilinmektedir.
Freud kuramları bilinç sınıflaması, kişiliğin yapısı ve psikoseksüel gelişim olarak üç bölümde ele almıştır.
Freud’un Kuramı
Psikoanalitik kuramın temsilcisi olan Freud, kişinin bilincinin, kişilik gelişiminin cinsel gelişimi etkileyeceğini ileri sürmüştür.
Freud bilinçliliği; bilinç, bilinçaltı ve bilinç dışı olarak sınıflandırmıştır. Bilinci; farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yer, bilinçaltını; bilincinde olmadığımız ancak düşününce bilince çıkarabildiğimiz yaşantıların bulunduğu yer, bilinç dışını ise sadece bazı özel tekniklerle çıkarılabilen yaşantıların bulunduğu yer olarak tanımlamıştır. Bilinçaltında farkında olmadığımız, arzu, istek ve düşüncelerin olduğunu belirtmiştir.
Freud, kişiliği ise id, ego ve süperego olarak üç kısımda sınıflandırıp tanımlamıştır.
İd: Doğuştan gelen hayat enerjisidir. İnsanların en kaba ve ilkel yanını temsil etmektedir. Kalıtımsal dürtüleri içerir. İd, zevk ilkesine göre hareket eder ve tüm isteklerinin anında gerçekleşmesini ister.
Ego: Ego, idin istekleri ile dış dünya arasındaki bütünleştirici dengeyi kurar. Gerçeklik ilkesi ile hareket eder. Ego, kişiliğin karar mekanizmasıdır.
Süperego: Süperego ise toplumsal ve vicdani ahlak kurallarını içerir. Kişinin değer yargıları ve ahlak kuralları süperegoda yer alır. Ego, idin isteklerini süperegonun onayından geçirerek dış dünyadaki nesnelerle birleştirmeye çalışır.
Freud'un Psikoseksüel Gelişim Yaklaşımı
Freud, yeni doğmuş bebeklerin kişilik gelişimlerinin farklı dönemlerden geçerek oluştuğundan bahsetmiştir. Freud bu dönemleri “psikoseksüel gelişim dönemleri” olarak adlandırır. Bu dönemleri;
- Oral dönem
- Anal dönem
- Fallik dönem
- Gizil (latent) dönem
Genital dönem olmak üzere 5 bölümde incelemiştir.
Oral Dönem
Oral dönem, 0-1 yaş arası dönemi kapsamakta olup süt çocukluğu dönemidir. Bu dönemde bebekler isteklerinin, ihtiyaçlarının ertelenmesine tahammül edemezler. Freud’un belirttiği doyum kaynağı bu dönemde ağız ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Bu dönem çocuklarda önceklikli bölgeler; ağız, dudak, dil ve ellerdir.
Anal Dönem
Anal dönem, 1-3 yaş gurubu çocukları kapsamaktadır. Bu dönemde çocuğun doyum kaynağı anal bölgedir. Çocuk için hoşuna giden, dışkıyı tutup bırakmaktır. Bu durum çocuğun dışkı üzerindeki denetimi sağladığı ve bağımsızlığını kazandığı önemli bir aşamadır.
Fallik Dönem
Fallik dönem, 3-6 yaş grubu çocukları kapsamaktadır. Freud’un belirttiği doyum kaynağı bu dönemde genital bölgededir. Bu dönemde kız ve erkek çocukları birbirleri arasındaki farklılıkları keşfederler. Birbirlerinin genital organlarını merak etme, anne babayı tuvalette gözlemleme gibi davranışlarda bulunurlar. Bu süreçte çocuklar, cinsiyet özelliklerini fark etmeye başlarlar.
Gizil (Latent) Dönem
Bu dönem 6-12 yaş grubu çocukları kapsamaktadır. Gizil dönemde çocuğun ilgisi okula, toplumsal olaylara kaymış, okul başarısı ve arkadaş çevresi önem kazanmıştır. Cinsellik konusundaki ilgi ve merak azalmıştır.
Genital Dönem
Genital dönem, 12 yaş ve üstü olan ergenlik dönemini kapsamaktadır. Freud, bu dönemin fırtınalı bir dönem olduğundan bahsetmiştir. Bu dönemde; vücutta fiziksel, hormonal ve ruhsal olarak değişimler meydana gelmektedir. Bir önceki dönemde yatışan cinsel merak ve duygular, cinsel içerikli konuşmalar bu dönemde artış göstermektedir.
Yaş Dönemlerine Göre Çocuklarda Cinsel Gelişim
Bebeklik Dönemi (0-2 Yaş )
Bu dönem bebeklerin çevreyi ve kendilerini keşfettikleri bir dönemdir. Merak ve öğrenme duygusu doğuştan gelmektedir. Bebeklerin kendi ellerini izlemesi bunun bir örneğidir. Bu dönem oral dönemi içerisine alır. Bebeklerin kendilerini ve çevreyi keşfetmeleri ağız yoluyla olur.
Okul Öncesi Dönem (3-6 Yaş)
Bu dönem çocukların meraklı oldukları ve ailesine cinsellikle ilgili soru sordukları dönemlerdir. Üç yaşlarında aileye “bebekler nereden gelir, bebek anne karnında nasıl yaşar, bebekler nasıl doğar” gibi üreme ile ilgili ve “babaların neden göğsü yok, benim neden pipim yok” gibi fiziksel farklılıklar ile ilgili sorular sormaya başlarlar. Bu dönemde çocukların soruları ayıplanmamalı, cezalandırılmamalı sorularına açık, basit, net cevaplar verilmelidir. Bu şekilde davranmak çocukların ilerleyen dönemlerde sorularına cevap olarak yanlış yerlerde, yanlış bilgiler edinmesini engelleyecektir.
Ergenlik Dönemi (12 Yaş ve Üstü)
Bu dönemde, cinsel merak ve ilgi tekrardan önem kazanmaya başlamıştır. Çocuğun vücudunda meydana gelen hormonal değişimle cinsellik konusu tekrardan gündeme gelmiştir. Bu dönemde kızlarda ve erkeklerde fiziksel değişiklikler meydana gelmektedir. Çocukların vücutları hızla büyüyüp gelişmektedir. Cinsel olgunlaşma görülmektedir.