Büyümenin Değerlendirilmesi

Büyümenin değerlendirilmesi, çocuk sağlığı izleminin en önemli bileşenlerindendir. Büyüme, döllenme ile başlayan, devam eden yani sürekliliği olan bir süreçtir. Bu nedenle çocuklarda büyümenin takibi, düzenli ve sürekli bir izlem gerektirir. Bir kez yapılan, tek seferlik ölçümler anlamlı değildir ve çocuğun beslenmesi, büyüme ve gelişmesi ile genel sağlık durumunun tanılanması hakkında kesin bir fikir vermez.

Büyümenin Değerlendirilmesinde Kullanılan Ölçütler

Çocuklarda büyümenin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Çocukların sağlık durumlarının değerlendirilmesinde kullanılan en güvenilir göstergelerden birisi, antropometrik ölçümlerdir.

Vücut Ağırlığı

Vücut ağırlığı özellikle yaşamın erken dönemlerde, çocuğun büyümesini gösteren en önemli parametredir. Miyadında (zamanında) doğmuş bir bebeğin kilosu, ırksal ve bölgesel farklılıklara bağlı olarak değişiklik gösterir. Ülkemizde sağlıklı, term yenidoğanlar (40 hafta veya 279 gün) ortalama 2800-3500 g doğum ağırlığına sahiptir.

Boy Uzunluğu

Çocukluk çağında boy uzaması sağlıklı büyümenin en temel göstergelerinden birisidir. Bu nedenle büyümenin değerlendirilmesinde boy uzamasının takibi ve normalden sapmaların saptanması, olası patolojik nedenlerin erken belirlenmesi bakımından büyük önem taşır.

Baş Çevresi

Sağlıklı term yenidoğanın baş çevresi, 35 cm’dir. Yenidoğanın başında 6 tane fontanel vardır; bunlardan ön fontanel 12-18. ayda, diğerleri ise doğumdan sonraki ilk haftalarda kapanır.

Göğüs Çevresi

Sağlıklı term yenidoğanda göğüs çevresi, baş çevresinden 1-2 cm. küçük olup yaklaşık 33 cm’dir. Göğüs çevresi, çocuk yatar durumda iken meme başları hizasından ya da ksifoid çıkıntının alt hizasından yapılır. Ölçüm beş yaşına kadar yatarken, daha sonra ise ayakta orta solunum döneminde yapılır.

Kol Çevresi

Kol çevresi, tek tek ağırlık ölçümleri yapılamayan 1-5 yaş arasındaki çocuklarda, malnutrisyonun kısa sürede tanılanmasına yardımcı olur. Kol çevresi özellikle kas kitlesindeki kayıpları yansıtan bir göstergedir.

Vücut Bölümlerinin Birbirine Oranları

Gövde ve ekstremite büyümesinin birbirine uyumlu olup olmadığını kontrol etmek için kullanılan ölçütlerdir. Bu amaçla kullanılan yöntemler arasında baş-pubis uzunluğu, oturma yüksekliği ve kulaç uzunluğu sayılabilir.

Vücut Ölçümlerinin Değerlendirilmesi

Çocuğun sağlıklı büyüme sürecinin izlenmesi amacıyla antropometrik ölçümlerin belli aralıklarla, düzenli olarak alınması ve standart büyüme eğrileri ile değerlendirilmesi, normalden sapmaların erken dönemde belirlenmesi ve önleyici tedbirlerin alınması bakımından önem taşır. Bir çocuğun büyüme ve gelişmesinin değerlendirilmesi, aynı yaş ve cinsiyetten sağlıklı çocukların fiziksel ölçümleri ile kıyaslanarak yapılır. Biyolojik varyasyonlardan dolayı yaş için ortalama tek bir değerle kıyaslama yapmak uygun değildir, normal dağılımın alt ve üst sınırları dikkate alınmalıdır.

Vücut Kütle İndeksi (VKİ)

Şişmanlık veya zayıflık tanımlanması için yaygın ve kolay uygulanabilir yöntemlere ihtiyaç vardır. Ağırlık, vücuttaki yağ dokusu miktarını kabaca gösteren en basit yöntemdir. Ancak boyu da dikkate almak gerekmektedir. Boy ve ağırlık ilişkisi için çeşitli oranlar geliştirilmiştir. Günümüzde bunlar arasında en çok kabul gören Vücut Kütle İndeksi (VKİ)’dir. VKİ, kişinin kilogram olarak ağırlığının, metre olarak boy uzunluğunun karesine bölünmesi ile hesaplanır.

Standart Sapma Skoru (SSS, z Skoru)

Verilerin standartlaşmasında en çok kullanılan yöntem standart sapma skoru (SSS), yani z skorudur. Burada orijinal veriler ortalaması 0, standart sapması 1 olan standart (z) değerlerine dönüştürülür. Ortalamanın üzerindeki değerler pozitif, altındakiler negatiftir. Standart sapma (ss) “1” olduğu için standart değerin büyüklüğü çocuğun ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu göstermektedir. Vakanın ortalamadan 2 ss’dan daha uzakta olması, patoloji olasılığı düşündürür ancak kesin tanı koydurmaz, bu durumun araştırılması gerekir.

Büyüme Eğrileri

Bir çocuğun büyümesinin boyutunun sağlıklı bir şekilde değerlendirilebilmesi için ideal olarak bulunduğu toplumdaki sağlıklı çocukların ölçümlerinden elde edilen standart tablolara büyüme eğrileri denir. Bu tablolar, aynı yaş ve cinsteki çok sayıda sağlıklı çocuktan elde edilen ölçümlere (kesitsel) veya doğumdan, adölesan dönemin sonuna kadar izlenen normal çocuklardan elde edilen ölçümlere (longitudinal) dayanır.