Çocuk Yayınlarında Bulunması Gereken Özellikler
Medya; kitap, gazete, dergi, bilgisayar, televizyon, internet, video oyunları, müzik, film, CD-ROM, DVD, çağrı cihazları, cep telefonları, billboardlar olarak tanımlanabilir. Medya okuryazarlığı eğitimi, çocukları amedya ve medya mesajlarına karşı bilinçlendirme ve eleştirel düşünebilme yeteneği kazandırmayı hedefler. Medya mesajlarını doğru değerlendirebilen çocuklar, eleştirel bir bakış kazandıklarında hem örtük mesajların zararlı etkilerinden korunmuş olurlar hem de kendi mesajlarını üretebilecek bir hâle gelirler. Okuryazarlık kavramı, çeşitli metin ve sanat yapılarını okuma, yorumlama, üretme bilgi ve becerisi ile bir kültür ve topluma tam anlamıyla katılabilme kapasitesi ve entelektüel becerileri kazanmayı içerir.
Medya Okuryazarlığının Özellikleri:
- Medya iletilerinin hepsi kurgulanmıştır.
- Medya iletileri belli kurallar çerçevesinde kendine özgü yaratıcı bir dil kullanmaktadır.
- Aynı ileti, farklı insanlar tarafından farklı algılanabilir.
- Medyada değerler ve bakış açıları örtüktür.
- Medya iletileri, iktidar ve ticari kazanç amacıyla oluşturulur.
Bu amaçlar doğrultusunda çocukların kazanımları ise şu şekildedir:
- Televizyon programlarını izlerler ve programdaki hikâyenin gerçek mi yoksa senaryo mu olup olmadığını belirleyebilirler.
- Film sahnelerini ve sahne kesimlerini tanımlayabilirler; filmin kesilen sahnelerini ayırt edebilirler.
- Video grafikleri, bilgisayar grafikleri gibi çeşitli türdeki animasyonları açıklayabilirler.
- Sadece filmi özetleyerek değil, yönetmenin resimleri filme işlemesini, kesmeleri, diyalogları, sesleri, fikirleri değerlendirerek filmi eleştirebilirler.
- Programların senaryolarını değerlendirebilirler.
Medya Okuryazarlığı Eğitimi İle Öğrencilere Kazandırılmak İstenen Değerler
- Özel yaşamın gizliliğine saygı
- Estetik duyarlılık
- Dürüstlük
- Sorumluluk
- Etik kurallara bağlılık
- Farklılıklara saygı duyma
- Kültürel mirası yaşatmaya duyarlılık
- Aile içi iletişime önem verme
- Bilinçli tüketim
- Toplumsal hayata aktif katılım
- Bilimsellik
- Eşitlik
- Yardımlaşma
- Dayanışma
- Paylaşma
Çocukların Yayınlarında Bulunması Gereken Özellikler
Çocuk yayınları, hem öğretici hem de edebî ve estetik değerler kazandırmak üzere hazırlanan materyallerden meydana gelir.
Çocuk yayınlarını basılı, sesli ve görüntülü olmak üzere iki başlık altında incelemek mümkündür. Basılı yayınlar; çocuk kitapları (alfabe kitapları, sayı kitapları/kartları, kavram kitapları, yazısız kitaplar, okumaya başlama kitapları, resimli çocuk kitapları vs.) çocuklar için hazırlanmış süreli yayınlar alt başlıklarıyla incelenir. Sesli ve görüntülü yayınlar ise kaset, CD başta olmak üzere çocuklar için hazırlanmış bütün multimedya ürünlerden meydana gelir.
Basılı, sesli ve görüntülü yayınlarda bulunması gereken özelliklerin başında hiç şüphesiz bu yayınların çocuklar için hazırlanmış olması şartı aranır. İkincisi, çocukların yaş ve ihtiyaçlarına göre hazırlanması, çocuğa ilk edebî ve estetik değerleri vermesi beklenir.
Çocuk yayınları içerisinde özellikle okul öncesi dönem için en önemli kitaplar resimli kitaplardır. Bu durumda resimli kitaplarla ilgili illüstrasyon (resimleme) kavramı öne çıkar. İllüstrasyon, çocuk kitabı tasarımındaki bütün ögeleri içerir. Bu nedenle kitabın kapağından resimlerin kitaba yerleştirilmesine, yazı boyutu ve tipine, hatta yazıların kitapta uygun bir şekilde istifine kadar her şey illüstrasyonla ilgilidir.
Her resimli kitabı çocuk edebiyatı içinde değerlendiremeyeceğimiz için bunlarda çeşitli özellikler ararız. Bunlar kısaca şekil ve içerik özellikleridir. Ayrıca yaşlara göre bu yayınların özellikleri de değişebilir.
Çocuklara kitap okurken en yüksek faydayı elde edebilmek için de öykünün çocuklara tamamen okunması, çocukla yakın temas içinde bulunulması, ses tonunun içeriğe göre ayarlanması ve kitabın çeşitli bölümlerinde çocuğa uygun soruların sorulması şeklinde özetlemek mümkündür.