Çocuk Edebiyatı ve Çocuklara Yönelik Medya Yayınlarının İyi Örneklerinden Arşiv Oluşturmak

Arşiv Nedir?

Bireylerin ve organizasyonların yürüttükleri faaliyetleri daha sağlıklı ve verimli sürdürebilmeleri için ürettikleri bilgileri saklamaya ve bu bilgilere yeniden kolayca ulaşmalarını sağlayacak sistemlere ihtiyaçları vardır. Üretilen bilginin saklanması ve bunlara yeniden kolayca ulaşılabilmesi için arşiv sistemleri geliştirilmiştir. Arşiv "Bir devletin, bir şehrin veya bir şahsın geçmişine ait belgeler topluluğu" şeklinde tanımlanabilir. Arşivler, çeşitli alanlarda araştırma yapmak isteyenlerin ve geçmişe dayalı haklarını aramak isteyenler için vazgeçilmez kaynaklar arasında yer almaktadır. Arşivler geçmişle irtibat sağlayıp, gelecekte doğru yolun bulunmasına yardımcı olacak en güvenilir kaynaklardır.

Arşiv sözcüğü Türkçe sözlükte “Belgelik” sözcüğü ile karşılanmakla birlikte: “Belge ve yazıların saklandığı yer, arşiv, belgelerin ya da bunların mikrofiş / mikrofilm ortamındaki kopyalarının saklandığı örgüt. Ferman, berat, mektup, evrak vb. yazılı belgelerin saklandığı yer. Tarihsel belgelerle, devlete ilişkin belgelerin korunduğu yer, dosyaların saklandığı oda. Sinema/TV. Filmlerin, gereğinde çeşitli işlerde kullanılmak üzere belge olarak saklandığı yer. Belgelerin saklandığı yer.” gibi anlamları vardır.

Arşivin Tarihî Gelişimi

Arşivin tarihi çok eski milletlere kadar dayanır. Eski Mısır ve Roma'da birçok devlet, tapınak ve aile arşivleri bulunmaktaydı. Mezopotamya'nın Nippur şehrinde, MÖ 2000 yılından başlayarak tablet hâlinde belgelerin saklandığı bir devlet arşivi bulunmuştur. Hattuşaş (Boğazköy)'ta yapılan kazılar sonucunda da, MÖ 1800-1200 yılları arasında Hititlere ait muharebe, antlaşma, kanun, kral yıllıkları ve daha birçok belgelerin saklandığı büyük bir devlet arşivi ortaya çıkarılmıştır. Bu arşiv muhtevasının önemli bir kısmı İstanbul’daki, bir kısmı da Ankara’daki arkeoloji müzelerindedir.

Geçmiş ile günümüz arasında irtibat kurmak gibi önemli bir görev yüklenen arşivler, hiç şüphesiz bir milletin en değerli hazinesi ve devlet varlığının da hafızasıdır. Arşiv geleneğinin kökeni ve nerden geldiği bilinmemekle birlikte hazırlanan en eski kullanım rehberleri Alman asilzadesi Jacob von Rammingen’in yazdığı rehberlerdir. Bu arşiv bilimlerinin öncü eserleri 1571 yılında basılmış olsa da bunların büyük olasılıkla 1500’lü yılların ilk yarısından önce yazıldığı düşünülmektedir.

Avrupa devletlerinden Fransa, 1790 yılında ilk Fransız Millî Arşivini kurdu. İngiltere'de devlet adamları mevkilerinden ayrılırken kendi zamanlarına ait resmî evrakı beraberlerinde götürmeleri adettendi. Bu sebeple resmî evrakın dağınıklığını önlemek için İngiltere'de 1838'de Public Record Office kurulmuş, Alman devlet arşivi ise 1867'de kurulmuştur.

Türkiye'de modern anlamda arşivcilik konusunda ilk ciddi teşebbüs, devrin maliye nazırı Safvetî Paşa'nın 1845'te Enderun'daki tarihî vesika ve defterleri bir tertip içine almaya çalışması ile görülür. Tam manasıyla modern arşivcilik ise 1846'da Hazine-i Evrak Nezareti'nin kurulmasıyla başlar

Üretilen bilginin saklanması ve ihtiyaç duyulduğunda kolayca ulaşılarak yeniden kullanılabilmesi için mutlaka arşiv çalışması yapılması gerekir. Amaca uygun bir şekilde tasnif edilen ve sonraki zamanlarda kolaylıkla ulaşılabilen bu arşivler kullanıcıları için çok önemli işlevler görmektedirler.

Çocuk Yayınlarından Arşiv Oluşturma

Eğitim-öğretim sürecinde de arşivlenmiş bilgiler ve kaynak eserler büyük önem arz etmektedir. Bu süreç içerisinde yürütülen faaliyetlerde kullanılan araç-gereç ve kaynakların tekrar kullanılabilir hâlde tutulması zaman ve emek tasarrufu açısından fayda sağlamaktadır.

Çocuklara yönelik yayınlardan arşiv hazırlanırken mutlaka; seçici davranılmalı, işlevsel bir tasnif sistemi kurulmalı, arşivlenecek malzeme için uygun depolama ortamları belirlenmeli, arşiv güncellenebilir şekilde oluşturulmalı ve tasnif sistemi kurulurken malzeme türü ve yaş değişkeni birlikte düşünülmelidir.