Portfolyo (Gelişim Dosyası)
Portfolyo Nedir?
Portfolyo, Milli eğitim bakanlığı okul öncesi eğitim programında “gelişim dosyası” olarak ifade edilmektedir.
Portfolyo için; “bir öğrenim süreci boyunca belli bir amaç gözetilerek çocuğun yaptığı çalışmalardan çocukla birlikte seçilen gelişim ve öğrenmesindeki ilerlemeleri ortaya koyan örnekler ile gelişim ve öğrenmesine ilişkin diğer kanıtların sistematik ve dinamik bir şekilde toplanmasıyla oluşturulan bireysel gelişim dosyası” şeklinde kapsayıcı bir tanım yapılabilir. Ayrıca portfolyonun, öğrenme süreci boyunca çocuğun kendi gelişimini ve ilerleyişini izleyebilme ve değerlendirebilme fırsatı sağlayan bir öğretme ve değerlendirme aracı olduğu da söylenebilir.
Portfolyonun Özellikleri
Portfolyo gelişimseldir: Portfolyo, çocuğun belirli bir zaman sürecindeki gelişim ve öğrenmelerini temsil eder.
Portfolyo çift değerlidir: Portfolyo hem öğretmen hem de çocuk açısından değerlidir.
Portfolyo seçicidir: Portfolyo çocuğa seçme şansı sunar. Böylece çocuk portfolyoda yer alacak çalışmalara kendisi karar verebilir.
Portfolyo özgündür: Portfolyo çocuğun kendi yaptığı çalışmaları ve gösterdiği performansı birleştiren bir dosyadır.
Portfolyo yansıtıcıdır: Portfolyo, çocuğun kendi öğrenmesinin kanıtlarını yansıtmasını sağlar.
Portfolyo bireyseldir: Portfolyo, bireysel seçimlere göre hazırlanır ve yapılandırılır.
Portfolyo etkileşimlidir: Çocuk, portfolyonun oluşturulması, geliştirilmesi ve değerlendirilmesinde öğretmeni, arkadaşları ve ebeveynleri ile etkileşime girer.
Portfolyo performans temellidir: Portfolyo, çocukların belirlenen gelişim ve öğrenme hedeflerine yönelik gerçekleştirdikleri çalışmalardan oluşur.
Portfolyo sistematiktir: Portfolyo sistemi, hangi ürünlerin toplanacağını, bu ürünlerin portfolyoya ne şekilde dâhil edileceğini, portfolyonun düzenlenmesi ve değerlendirilmesinin nasıl olacağını belirler.
Portfolyoda, ürünün yanında süreç de değerlendirilir.
Portfolyoda, çocuk değerlendirme sürecinde aktiftir.
Portfolyo, çocuğun yapabildikleri ve başarıları üzerine yoğunlaşır.
Portfolyonun Amacı
Öğrenme ile değerlendirmeyi, süreç ile ürünü bir araya getiren etkili bir yöntem olan portfolyo ile çocuğun gelişimini değerlendirmek, gelişimsel düzeyini belirlemek, olağan öğrenme düzeyini ve ilgisini artıracak öğretim yöntemini planlamak amaçlanır. Amaçlarından biri de öğrenenin öğrenme potansiyelini geliştirmek olan portfolyo, çocuğun sorumluluk bilincini ve öz değerlendirme becerisini geliştirmek için de önemlidir.
Portfolyo Türleri
Portfolyolar; kullanım amacı, içeriği, içeriğinin kim tarafından oluşturulduğu, oluşturulma süresi gibi kriterler göz önüne alınarak çeşitli şekillerde sınıflandırılabilmektedir.
Bu bölümde; gelişim portfolyosu, vitrin portfolyosu, değerlendirme portfolyosu, arşiv portfolyosu ile kalıcı portfolyo ve elektronik portfolyo ele alınmıştır.
Gelişim Portfolyosu: Çocuğun zaman içindeki gelişimi ve belirli konulardaki yeterliliği hakkında doğru bilgi edinme ve takip etmek amacıyla kullanılır.
Vitrin Portfolyosu: Çocuğun kendisini en iyi yansıttığını düşündüğü temsili değeri yüksek olan çalışmalarından oluşur.
Değerlendirme Portfolyosu: Bu portfolyoda eğitimcinin amacı çocuğun çok boyutlu değerlendirilmesini sağlamaktadır.
Arşiv portfolyosu: Bu tür portfolyoların temel amacı çocuğun bir sonraki eğitimcisine çocuk hakkında bilgi sağlamaktır.
Kalıcı Portfolyo: Çocuk bir üst kademeye geçtiğinde de doldurulmaya devam edilen portfolyo türüdür.
Elektronik Portfolyo: Geleneksel portfolyonun dijital ortamdaki versiyonu gibi düşünülebilir. Elektronik portfolyolar çocuklar tarafından özgün olarak oluşturulan ürünlerin, bilgisayar ve internet teknolojisi kullanılarak dijital ortamda bir araya getirilerek, kaydedilip saklanmasını ifade eder. Eportfolyolar, çocukların çalışmalarının hazırlanmasında metin, ses, video, grafik ve multimedya vb. çeşitli teknolojik formatların kullanılmasına imkan tanır.
Ayrıca portfolyolar tamamen elektronik ortamda ya da basılı oluşturulmak yerine üçüncü bir yol izlenerek hibrid portfolyolar da oluşturulabilir.
Portfolyonun İçerik Organizasyonu ve Kapsamı
Portfolyolar, gelişim alanlarına, içerik alanlarına ya da belirlenen temalara göre düzenlenebilmektedir. Bununla beraber, erken çocukluk dönemi çocukları için en ideal yaklaşımın portfolyoları gelişim alanlarına göre organize etmek olduğu vurgulanmaktadır.
Portfolyonun içeriğinin organize edilmesinde gelişim alanlarına yönelik kontrol listelerinin (checklist) oluşturulmasının ve bu kontrol listelerinde yer alan gelişim alanlarının göstergelerini destekleyen kanıtların portfolyoya eklenmesinin önemlidir.
Portfolyonun içeriğinde; gelişim alanlarına yönelik kontrol listeleri, çocuğun çalışma örnekleri, gözlem kayıtları, dereceli ölçek, test verileri, görüşme notları, aileye ait bilgi formları, aile raporları, öğretmen görüşleri ve yorumları, ilgi envanteri yer alabilir.
Portfolyo Hazırlama, Kullanma ve Değerlendirme Süreci
Portfolyo sürecinin aşamaları aşağıdaki gibi açıklanabilir:
Portfolyonun hazırlık aşaması; bu aşama ön hazırlık çalışmalarını kapsamaktadır.
Portfolyonun uygulama-biriktirme aşaması; portfolyonun amacı ve türü doğrultusunda çocuğun çeşitli çalışma örneklerinin ve belgelerin biriktirildiği aşamadır.
Portfolyonun sunma-paylaşma aşaması; portfolyonun uygulanmasının sonunda, çocukların gelişim ve öğrenmelerinin değerlendirilmesi ve portfolyo dosyalarının sunulması-paylaşılması gerçekleşir.
Portfolyo Sürecinde Öğretmenin, Çocuğun ve Ebeveynin Rolü
Portfolyonun hazırlık aşamasından itibaren öğretmenin, çocuğun ve ebeveylerin çeşitli rolleri bulunmaktadır.
Öğretmen, portfolyo süreci boyunca ihtiyaç duyacağı kontrol listeleri, gözlem formları vb. hazırlar ve kullanır.
Öğretmen, portfolyoyu çocuklara açıklar.